ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިގްތިސާދަށް މިއަދު ކުރިމަތިވެފައިވާ އެންމެ ބޮޑު އެއް ގޮންޖެހުމަކީ، ދައުލަތުގެ މުސާރައިގެ އޮނިގަނޑު އިންތިހާއަށް ބޮޑުވެ، މުޅި ގައުމުގެ ވަޒީފާގެ ބާޒާރު ސަރުކާރަށް ބަރޯސާވެފައި އޮތް އޮތުމެވެ. މި ހަފުތާގެ "އެޑިޓަރުންގެ ވަށްމޭޒު" ޕްރޮގްރާމްގައި އެޑިޓަރުން ވަނީ މި މައްސަލައިގެ ފުންމިނަށް ބަލައި، ސަރުކާރުގެ ވަޒީފާތަކާއި ސަރުކާރު ހިއްސާވާ ކުންފުނިތައް (އެސްއޯއީ) ފުޅާވަމުންދާ މިންވަރާއި، އޭގެ ސަބަބުން ދިމާވާ އިގްތިސާދީ އަދި އިޖުތިމާއީ ނޭދެވޭ އަސަރުތަކުގެ މައްޗަށް ތަފްސީލީ ގޮތެއްގައި މަޝްވަރާކޮށްފައެވެ.
އެޑިޓަރުން ފާހަގަކުރި ގޮތުގައި، މިއީ ދެމެހެއްޓެނިވި ގޮތެއްގައި ކުރިއަށް ގެންދެވޭނެ ނިޒާމެއް ނޫނެވެ. އަދި މިކަމަށް އަވަސް ހައްލުތަކެއް ނުގެނެސްފިނަމަ، ދައުލަތުގެ މާލިއްޔާއަށް އޮބިނޯންނަ ވަރަށް ބުރަ ބޮޑުވެގެންދާނެއެވެ. ހާއްސަކޮށް، ދުނިޔޭގެ އިގްތިސާދަށް އަންނަ ލޮޅުންތަކާއެކު، ރާއްޖެ ފަދަ ކުޑަ ގައުމަކުން ދައުލަތުގެ ހިންގުމުގެ ހަރަދު މިހާ މަތީގައި ހިފެހެއްޓުމަކީ މުސްތަގުބަލުގައި ބޮޑެތި ގެއްލުންތަކަކާ ކުރިމަތިލާންޖެހިދާނެ ކަމެއް ކަމަށް މާލީ އިދާރާތަކުން ވެސް އަންނަނީ އިންޒާރުދެމުންނެވެ. އެހެންކަމުން، ސަރުކާރުގެ ސައިޒު ކުޑަކޮށް، އަމިއްލަ ވިޔަފާރިތަކަށް ޖާގަ ދިނުމަކީ މި ވަގުތަށް އެންމެ މުހިންމު އެއް އަމާޒެވެ.
ތަފާސްހިސާބުތަކަށް ބަލާއިރު، ރާއްޖޭގައި ވަޒީފާ އަދާކުރާ އާބާދީގެ ބޮޑު އިންސައްތައެއް މަސައްކަތްކުރަނީ ސަރުކާރުގެ އިދާރާތަކުގައާއި ދައުލަތުގެ ކުންފުނިތަކުގައެވެ. އެގޮތުން ގާތްގަނޑަކަށް ކޮންމެ ތިން މަސައްކަތްތެރިއެއްގެ ތެރެއިން އެކަކީ ދައުލަތުން މުސާރަދޭ މީހެކެވެ. ފިނޭންސް މިނިސްޓްރީގެ އެންމެ ފަހުގެ ތަފާސްހިސާބުތައް ދައްކާ ގޮތުން، ސިވިލް ސާވިސްގައި 30،000 އަށް ވުރެ ގިނަ މުވައްޒަފުން ތިބިއިރު، ސަރުކާރު ހިއްސާވާ ކުންފުނިތަކުގައި 42،000 އެއްހާ މުވައްޒަފުން ވަޒީފާ އަދާކުރެއެވެ. މިއީ ފަސް ލައްކައެއްހާ މީހުންގެ އާބާދީއަކާ އަޅައި ބަލާއިރު އިންތިހާއަށް ބޮޑު އަދަދެކެވެ.
ދުނިޔޭގެ ކުރިއަރާފައިވާ ގައުމުތަކާ އަޅައި ކިޔާއިރު މި ފަރަގު ވަރަށް ބޮޑަށް ފެނެއެވެ. މިސާލަކަށް، ސިންގަޕޫރުގައި ޓެކްނޮލޮޖީއާއި އޮޓޯމޭޝަން ބޭނުންކޮށްގެން ކުޑަ، އެފިޝަންޓް ސިވިލް ސާވިސްއެއް ހިންގަމުންދާއިރު، އެ ގައުމުގައި ސަރުކާރު ވަޒީފާތަކުގެ ނިސްބަތް އުޅެނީ 9.9 އިންސައްތައިގައެވެ. ޖަރުމަނުވިލާތުގައި އަމިއްލަ އުފެއްދުންތެރިކަމުގެ ދާއިރާއިން ގިނަ ވަޒީފާތައް އުފައްދާތީ، އެ ނިސްބަތް 11 އިންސައްތައާއި 13 އިންސައްތައާ ދެމެދުގައި އުޅޭއިރު، އެމެރިކާގައި މި ނިސްބަތް ހުރީ 13.4 އިންސައްތައިގައެވެ. އެމެރިކާގައި ސަރުކާރުގެ ދައުރު ބޮޑަށް އޮންނަނީ ގަވާއިދުތައް ހެދުމާއި، ދިފާއީ އަދި ރައްކާތެރިކަމުގެ ދާއިރާގައެވެ. ޗައިނާ ފަދަ ސަރުކާރުގެ ދާއިރާ ބޮޑު ގައުމެއްގައި ވެސް މި ނިސްބަތް އުޅެނީ 15 އިންސައްތައާއި 28 އިންސައްތައާ ދެމެދުގައެވެ. ނަމަވެސް ޗައިނާއިން ވެސް އަމިއްލަ ޓެކްނޮލޮޖީ އަދި އެކްސްޕޯޓް ދާއިރާއަށް ބޮޑަށް ބާރުއަޅައެވެ.
ބައިނަލްއަގުވާމީ މާލީ އިދާރާތަކުން ލަފާދޭ ގޮތުގައި، ދައުލަތުގެ މުސާރައަށް ކުރާ ހަރަދު ހުންނަން ޖެހޭނީ ގައުމީ އުފެއްދުންތެރިކަމުގެ (ޖީޑީޕީގެ) ހަތް އިންސައްތައަށް ވުރެ ދަށުގައެވެ. ނަމަވެސް ރާއްޖޭގައި މި އަދަދު އެތައް ގުނައެއް މައްޗަށް ގޮސްފައިވުމަކީ ދައުލަތުގެ މާލިއްޔާއަށް އޮތް ބޮޑު ބުރައެކެވެ.
އިގްތިސާދީ ގެއްލުންތަކުގެ އިތުރުން، މީގެ ސަބަބުން މުޖުތަމައަށް ކުރާ ނޭދެވޭ އަސަރުތައް ވެސް ގިނައެވެ. ތައުލީމު ހާސިލުކޮށްގެން ނުކުންނަ ގިނަ ޒުވާނުން އަމިއްލަ އުފެއްދުންތެރި މަސައްކަތެއް ފެށުމުގެ ބަދަލުގައި، ފަސޭހައިން ލިބޭ ސަރުކާރުގެ ވަޒީފާތަކަށް ބަރޯސާވުމުގެ ސަގާފަތެއް ވަނީ އުފެދިފައެވެ. މީގެ ސަބަބުން ގައުމުގެ އުފެއްދުންތެރިކަން ދަށްވެ، އާ އީޖާދުތަކާއި ވިޔަފާރިތައް އުފެދޭ މިންވަރު މަދުވެއެވެ. އަދި ސަރުކާރުގެ ވަޒީފާތައް ގިނަވުމަކީ ސިޔާސީ ނުފޫޒު ފޯރުވުމަށް ހުޅުވޭ ދޮރެއް ކަމަށް އެޑިޓަރުންގެ ވަށްމޭޒުގައި ބައިވެރިވި ފަރާތްތަކުން ފާހަގަކުރިއެވެ.
ގާބިލުކަމަށް ބަލައިގެން ވަޒީފާ ދިނުމުގެ ބަދަލުގައި، ސިޔާސީ ތާއީދާއި ވޯޓު ހޯދުމުގެ ވަސީލަތެއްގެ ގޮތުގައި ވަޒީފާތައް ބޭނުންކުރުމުގެ މައްސަލަ ރާއްޖޭގައި ބޮޑެވެ. މީގެ ނަތީޖާއަކީ، އިދާރާތަކުގެ ހިންގުން ދޯދިޔާވެ، ރައްޔިތުންނަށް ދޭ ހިދުމަތުގެ ފެންވަރު ދަށްވުމެވެ. އަނެއްކޮޅުން، ދިވެހިން އޮފީސް ވަޒީފާތަކަށް ޝައުގުވެރިވުމުގެ ނަތީޖާއަކީ، ރާއްޖޭގެ އިގްތިސާދުގެ މައިގަނޑު ތަނބުތައް ކަމަށްވާ ފަތުރުވެރިކަމާއި އިމާރާތްކުރުމުގެ ދާއިރާގައި މަސައްކަތްކުރާނެ ދިވެހިން ނުލިބި، ބިދޭސީ މަސައްކަތްތެރިންނަށް ބަރޯސާވާން ޖެހުމެވެ. މިއީ ގައުމުން ބޭރަށް ފައިސާ އޮހިގެންދާ މައިގަނޑު އެއް ސަބަބެވެ. އަމިއްލަ ސެކްޓަރުގައި ވަޒީފާ އަދާކުރާ ދިވެހިންގެ ނިސްބަތް އިތުރު ނުކުރެވިއްޖެނަމަ، ބިދޭސީންގެ މައްޗަށް އޮންނަ ބަރޯސާކަން ކުޑައެއް ނުކުރެވޭނެއެވެ.
މި މައްސަލަތަކުން އަރައިގަތުމަށްޓަކައި ހަރުދަނާ ފިޔަވަޅުތަކެއް އެޅުމަކީ ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހިފައިވާ ކަމެކެވެ. ފުރަތަމަ ކަމަކަށް، ބޭނުންތެރިކަން ކުޑަ ސަރުކާރު ކުންފުނިތައް އެއްކޮށްލުން ނުވަތަ އަމިއްލަ ފަރާތްތަކަށް ހިއްސާ ވިއްކާލުން މުހިންމެވެ. ފިނޭންސް މިނިސްޓްރީން މިހާރު ވަނީ އެސްއޯއީތަކުގެ މުވައްޒަފުންގެ އަދަދު 33 އިންސައްތަ މަދުކުރުމަށް ޕްރައިވެޓައިޒޭޝަން އެންޑް ކޯޕަރަޓައިޒޭޝަން ބޯޑު (ޕީސީބީ) އަށް އަންގާފައެވެ. މިއީ ހަރަދު ކުޑަކުރުމަށް އެޅުނު މުހިންމު ފިޔަވަޅެކެވެ.
ދެވަނަ ކަމަކަށް، ސަރުކާރުގެ ހިދުމަތްތައް ޑިޖިޓަލައިޒްކޮށް، އޮޓޯމޭޓްކުރުން ހިމެނެއެވެ. ޓެކްނޮލޮޖީގެ އެހީގައި މަސައްކަތްތައް އަވަސްކުރުމުން، ގިނަ އަދަދެއްގެ މުވައްޒަފުން ބޭނުންވާ މިންވަރު މަދުކުރެވޭނެއެވެ. މީގެ އިތުރުން، ސަރުކާރުގެ އިދާރާތަކާއި ކުންފުނިތަކުގެ އޮޑިޓެއް ހަދައި، އާ ވަޒީފާތައް އުފެއްދުން ކޮންޓްރޯލްކުރުމަކީ ވެސް ކުރަންޖެހޭ ކަމެކެވެ. ހަމައެއާއެކު، ސަރުކާރު ވަޒީފާތަކުން އަމިއްލަ ސެކްޓަރަށް ބަދަލުވާން ބޭނުންވާ މުވައްޒަފުންނަށް ހާއްސަ ތަމްރީނުތަކާއި މާލީ އިނާޔަތްތައް ދީގެން، އެ ފުރުސަތު ފަހިކޮށްދިނުމަކީ ވެސް މި ބުރަ ލުއިކުރުމަށް އެޅިދާނެ ފިޔަވަޅެކެވެ.
މި ބަދަލުތައް ގެނައުމަކީ ފަސޭހަ ކަމަކަށް ނުވި ނަމަވެސް، ދައުލަތުގެ މާލިއްޔާ ސަލާމަތްކޮށް، އަމިއްލަ ވިޔަފާރިތަކަށް ފުރުސަތު ދިނުމަށްޓަކައި މިއީ ސަރުކާރުން ނިންމަންޖެހޭ އުނދަގޫ ނިންމުންތަކެކެވެ. މި ފިޔަވަޅުތައް ތަންފީޒުކުރުމުގައި ސަރުކާރުން ދައްކާ ސާބިތުކަމެއްގެ މައްޗަށް، ކުރިއަށް އޮތް ތަނުގައި ރާއްޖޭގެ އިގްތިސާދީ މިސްރާބު ބިނާވެގެންދާނެއެވެ.