އެމެރިކާގައި ބޯޓުފަހަރަށް އަޅާ ތެލުގެ އަގު އިންތިހާއަށް އުފުލުމާ ގުޅިގެން، ދުނިޔޭގެ އެވިއޭޝަން ސިނާއަތަށް ލިބޭ ފައިދާ ވަރަށް ބޮޑަށް ދަށަށް ހިނގައްޖެއެވެ.
އިންޓަނޭޝަނަލް އެއާ ޓްރާންސްޕޯޓް އެސޯސިއޭޝަން (އައިއޭޓީއޭ) އިން އާދީއްތަ ދުވަހު ބްރެޒިލްގެ ރިއޯ ޑި ޖެނެއިރޯގައި ބޭއްވި އަހަރީ އާންމު ޖަލްސާގައި އާންމުކުރި ރިޕޯޓުގައިވާ ގޮތުން، މި އަހަރު މުޅި ސިނާއަތަށް ސާފު ފައިދާގެ ގޮތުގައި ލިބޭނެ ކަމަށް މިހާރު ލަފާކުރެވެނީ 23 ބިލިއަން ޑޮލަރެވެ. މިއީ މީގެ ކުރިން ލަފާކުރި 41 ބިލިއަން ޑޮލަރާ އަޅާބަލާއިރު ގާތްގަނޑަކަށް ދެބައިކުޅަ އެއްބައިގެ ދަށްވުމެކެވެ. އަދި 2025 ވަނަ އަހަރު ލިބުނު 45 ބިލިއަން ޑޮލަރުގެ ފައިދާއާ އަޅާބަލާއިރުވެސް މިއީ ބޮޑު ދަށްވުމެކެވެ.
އައިއޭޓީއޭއިން ލަފާކުރާ ގޮތުގައި މިއަހަރު ސިނާއަތުގެ އާމްދަނީ 9.4 އިންސައްތަ އިތުރުވެ 1.165 ޓްރިލިއަން ޑޮލަރަށް އަރާނެއެވެ. ނަމަވެސް ޚަރަދުތައް 13 އިންސައްތަ އިތުރުވެ 1.117 ޓްރިލިއަން ޑޮލަރަށް އަރާނެތީ، ސާފު ފައިދާގެ މާޖިން ހުންނާނީ އެންމެ ދެ އިންސައްތައިގައެވެ.
އެއާޕޯޓު މަހުޖަނުންގެ ޖެޓުތަކުން ފުރިފައި- ފޮޓޯ: އެމްއޭސީއެލް
ދުނިޔޭގެ ވައިގެ ދަތުރުފަތުރުގެ 85 އިންސައްތަ ހިއްސާކުރާ 370 އަށްވުރެ ގިނަ އެއާލައިން ތަމްސީލުކުރާ އައިއޭޓީއޭގެ ޑިރެކްޓާ ޖެނެރަލް ވިލީ ވޯލްޝް ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، މިއީ ކޮވިޑް-19 ގެ ބަލިމަޑުކަމުގެ އަހަރުތަކަށްފަހު އެއާލައިންތަކުގެ ފައިދާ އެންމެ ބޮޑަށް ދަށްވާނެ ފަހަރެވެ.
އޭނާ ފާހަގަކުރެއްވި ގޮތުގައި ޓިކެޓުގެ އަގުތައް ބޮޑުކުރި ނަމަވެސް، ތެލުގެ އަގަށް އައި ކުއްލި ބަދަލުގެ ސަބަބުން އެއާލައިންތަކަށް ވަނީ ބޮޑެތި ގެއްލުންތަކާ ކުރިމަތިލާން ޖެހިފައެވެ. އެ ޖަމިއްޔާގެ ރިޕޯޓުގައި ފާހަގަކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، ފެބްރުއަރީ މަހުގެ ފަހުކޮޅުން ފެށިގެން ޖެޓް ފިއުލް ލިބުމުގައި ދަތިތަކާ ކުރިމަތިވެ، ތެލުގެ އަގު ވަނީ ގާތްގަނޑަކަށް ދެގުނަ އުފުލިފައެވެ.
މިއަހަރު ޖެޓް ފިއުލް ފީފާއެއްގެ އެވްރެޖް އަގު 152 ޑޮލަރަށް އަރާނެ ކަމަށް ލަފާކުރެވޭއިރު، މިއީ 2025 ވަނަ އަހަރު ހުރި 90 ޑޮލަރާ އަޅާބަލާއިރު 70 އިންސައްތައިގެ ބޮޑުވުމެކެވެ. މިއާއެކު މިއަހަރު އެއާލައިންތަކުން ތެލަށް ކުރާ ހޭދަ 350 ބިލިއަން ޑޮލަރަށް އަރާނެ ކަމަށް ލަފާކުރެވޭއިރު، މިއީ 2025 ވަނަ އަހަރު ހޭދަކުރި 252 ބިލިއަން ޑޮލަރާ އަޅާބަލާއިރު ބޮޑު އިތުރުވުމެކެވެ. އެއާލައިންތަކުގެ އޮޕަރޭޓިންގ ޚަރަދުގެ 31 އިންސައްތަ މިހާރު ހިއްސާކުރަނީ ތެލަށެވެ.
އެމެރިކާގެ ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ޓްރާންސްޕޯޓޭޝަންގެ ބިއުރޯ އޮފް ޓްރާންސްޕޯޓޭޝަން ސްޓެޓިސްޓިކްސްއިން ހޯމަ ދުވަހު އާންމުކުރި ތަފާސްހިސާބުތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، އޭޕްރީލް މަހު އެކަނިވެސް އެމެރިކާގެ އެއާލައިންތަކުން ތެލަށް ކުރި ހޭދަ ވަނީ 78 އިންސައްތަ އިތުރުވެ، 6.47 ބިލިއަން ޑޮލަރަށް އަރާފައެވެ. މާޗް މަހުވެސް މި އަދަދު ވަނީ 26 އިންސައްތަ އިތުރުވެފައެވެ. މިދިޔަ އަހަރުގެ އޭޕްރީލް މަހު ޖެޓް ފިއުލް ގަލަނެއް (3.78 ލީޓަރު) 2.31 ޑޮލަރަށް ހުރިއިރު، މިއަހަރުގެ އޭޕްރީލް މަހު އެ އަދަދު ވަނީ 4.11 ޑޮލަރަށް އުފުލިފައެވެ. މިއީ ގަލަނަކުން 1.81 ޑޮލަރުގެ ބޮޑުވުމެކެވެ. އޭޕްރީލް މަހު އެމެރިކާގެ އެއަރލައިންތަކުން 1.573 ބިލިއަން ގަލަނުގެ ތެޔޮ ބޭނުންކޮށްފައިވާއިރު، މިއީ އޭގެ ކުރީ އަހަރާ އަޅާބަލާއިރު ކުޑަ ދަށްވުމެކެވެ. ނަމަވެސް އަގު ބޮޑުވުމުގެ ސަބަބުން ޖުމްލަ ޚަރަދު ވަނީ އިންތިހާއަށް ބޮޑުވެފައެވެ.
ތެލުގެ އަގު މިހާ ބޮޑަށް އުފުލުމުގެ މައިގަނޑު ސަބަބަކީ އެމެރިކާއާއި އީރާނާ ދެމެދު އުފެދިފައިވާ ނުތަނަވަސްކަމެވެ. ފެބްރުއަރީ މަހުގެ ފަހުކޮޅު އެމެރިކާއާއި އިސްރާއީލުން އީރާނަށް ދިން ހަމަލާތަކާއި، އޭގެ ރައްދުގައި އީރާނުން ދިން ހަމަލާތަކާ ގުޅިގެން، ދުނިޔޭގެ ހަކަތަ ސަޕްލައިކުރާ މައި މަގެއް ކަމަށްވާ ހޮރުމުޒް ކަނޑުއޮޅީގެ ދަތުރުފަތުރަށް ވަނީ ބުރޫއަރާފައެވެ. މީގެ އިތުރުން، މެދުއިރުމަތީގެ ވައިގެ ސަރަހައްދުތައް ބަންދުކުރުމާއި ޔޫކްރެއިން ހަނގުރާމައާ ގުޅިގެން ރަޝިއާގެ ވައިގެ ސަރަހައްދު ބޭނުންނުކުރެވުމުގެ ސަބަބުން، ޔޫރަޕާއި އޭޝިއާއާ ދެމެދު ދަތުރުކުރާ ބޯޓުފަހަރު ދިގު މަގުތައް ޚިޔާރުކުރަން ޖެހި، ތެޔޯ އަންދާ މިންވަރު ވަނީ އިތުރުވެފައެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން އެއާލައިންތަކުގެ ކެޕޭސިޓީއަށް ބާރުބޮޑުވެ، އޮޕަރޭޝަންތަކަށް ވަނީ ހުރަސްއެޅިފައެވެ.
ރަޝިޔާ އެއާލައިންސް ރާއްޖޭގެ ވެލާނާ އިންޓަނޭޝަނަލް އެއާޕޯޓްއަށް ޖައްސަނީ --- ސަން ފޮޓޯ. ފަޔާޒު
މި ބަދަލުތަކުގެ ސަބަބުން އެއާލައިންތަކުގެ ހިންގުމަށް ވަނީ ބޮޑެތި ގޮންޖެހުންތަކާ ކުރިމަތިވެފައެވެ. ތިރީސްއަހަރަށްވުރެ ގިނަ ދުވަހު ޚިދުމަތް ދިނުމަށްފަހު، އެމެރިކާގެ ބަޖެޓް އެއާލައިން “ސްޕިރިޓް އެއާލައިންސް” އިން ވަނީ މެއި މަހުގެ ދެ ވަނަ ދުވަހު އެ ކުންފުނީގެ ހުރިހާ ދަތުރުތަކެއް ހުއްޓާލާފައެވެ. ކޯޓަށް ހުށަހެޅި ލިޔެކިޔުންތަކުގައި އެ ކުންފުނިން ބުނެފައިވަނީ، ކުންފުނި ބަނގުރޫޓުވާން މެދުވެރިވި މައިގަނޑު ސަބަބަކީ ތެލުގެ އަގު އިންތިހާއަށް އުފުލުން ކަމަށެވެ. ސްޕިރިޓް އެއާލައިންސްގެ ފްލީޓުގައި ހިމެނޭ 114 ބޯޓުގެ ތެރެއިން ގިނަ ބޯޓުތަކަކީ ކުއްޔަށް ނަގާފައިވާ ބޯޓުތަކަކަށްވާއިރު، ކުންފުނީގެ މިލްކިއްޔާތުގައިވާ 28 ބޯޓު ވިއްކާލުމުގެ މަސައްކަތް މިހާރު ދަނީ ކުރަމުންނެވެ.
ހަމައެހެންމެ، ޔުނައިޓެޑް އެއާލައިންސްގެ ސީއީއޯ ސްކޮޓް ކާބީ އޭޕްރީލް މަހު ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، ޚަރަދުތައް ބޮޑުވުމުގެ ސަބަބުން ޓިކެޓުގެ އަގު 20 އިންސައްތައާ ހަމައަށް ބޮޑުކުރަން ޖެހިދާނެއެވެ. އަދި އަމެރިކަން އެއާލައިންސްއިން ވަނީ ޚަރަދު ކުޑަކުރުމުގެ ގޮތުން ޝާލޮޓް އިން ސެކްރަމެންޓޯއަށް އަދި ލޮސް އެންޖެލިސް އިން ޕިޓްސްބާގަށް ކުރާ ދަތުރުތައް ހިމެނޭ ގޮތަށް ބައެއް ރޫޓުތަކުގެ ދަތުރުތައް ވަގުތީގޮތުން މެދުކަނޑާލާފައެވެ.
އެމެރިކާގެ ލޭބާ ޑިޕާޓްމަންޓްގެ ބިއުރޯ އޮފް ލޭބާ ސްޓެޓިސްޓިކްސްއިން ހާމަކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، ހަނގުރާމަ ފެށުނު ފަހުން އެމެރިކާގެ އެތެރޭގެ އުދުހުންތަކުގެ ޓިކެޓުގެ އަގު ވަނީ 5.5 އިންސައްތަ އުފުލިފައެވެ. އެއީ މާޗް މަހު އައި 2.7 އިންސައްތައިގެ ކުރިއެރުމާއި އޭޕްރީލް މަހު އައި 2.8 އިންސައްތައިގެ ކުރިއެރުމާއެކުގައެވެ. ނަމަވެސް، ޓިކެޓުގެ އަގު ބޮޑުވި ނަމަވެސް، އެމެރިކާގެ ހޫނު މޫސުމުގެ ޗުއްޓީއާ ދިމާކޮށް ދަތުރުކުރާ މީހުންގެ އަދަދު މަދުވެފައެއް ނުވެއެވެ. އެމެރިކަން އޮޓޮމޯބައިލް އެސޯސިއޭޝަނުން ލަފާކުރި ގޮތުގައި، މެއި 23 އިން 25 އަށް އޮތް މެމޯރިއަލް ޑޭ ބަންދުގައި 3.6 މިލިއަން މީހުން އެތެރޭގެ އުދުހުންތަކުގައި ދަތުރުކޮށްފައިވެއެވެ. އައިއޭޓީއޭއިން ލަފާކުރާ ގޮތުގައި މިއަހަރު ދުނިޔޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުގައި 5.1 ބިލިއަން މީހުން ވައިގެ މަގުން ދަތުރުކުރާނެއެވެ. މިއީ 2025 ވަނަ އަހަރާ އަޅާބަލާއިރު 2.4 އިންސައްތައިގެ ކުރިއެރުމެކެވެ.
މާލީ ބާޒާރުތަކަށް ބަލާއިރު، ހޯމަ ދުވަހުގެ މެންދުރުގެ ވަގުތެއްގައި އެމެރިކާގެ ބޮޑެތި އެއާލައިންތަކުގެ ހިއްސާގެ އަގުތައް ހުރީ ދަށަށް ގޮސްފައެވެ. އެގޮތުން ޑެލްޓާ އެއާލައިންސްގެ ހިއްސާ 0.8 އިންސައްތަ، ޔުނައިޓެޑްގެ ހިއްސާ 0.35 އިންސައްތަ، ޖެޓްބްލޫގެ ހިއްސާ އެއް އިންސައްތައަށްވުރެ ބޮޑަށް، އަދި ސައުތުވެސްޓްގެ ހިއްސާ 0.9 އިންސައްތަ ވަނީ ދަށަށް ގޮސްފައެވެ. ނަމަވެސް، އަމެރިކަން އެއަރލައިންސްގެ ހިއްސާގެ އަގު ވަނީ ބާޒާރު ހުޅުވުނު ފަހުން 1.4 އިންސައްތަ އުފުލިފައެވެ. އެއަރލައިންތަކުގެ ހިއްސާގެ އަގުތަކަށް ބަދަލު އަންނަމުންދާއިރު، އިންވެސްޓަރުން ދަނީ ތެލުގެ އަގަށް އަންނަ ބަދަލުތަކަށް ވަރަށް ގާތުން ފާރަވެރިވަމުންނެވެ.
އޭޝިއާގެ ބާޒާރުގައި ހޯމަ ދުވަހު ތެލުގެ އަގު ފަސް އިންސައްތައަށްވުރެ ބޮޑަށް އުފުލުނު ނަމަވެސް، އީރާނުގެ އަސްކަރިއްޔާއިން އިސްރާއީލާ ދެކޮޅަށް ކުރިއަށްގެންދިޔަ އަސްކަރީ އޮޕަރޭޝަންތައް ނިމުމަކަށް ގެނައިކަން އިއުލާނުކުރުމާއެކު، އެމެރިކާގެ ބާޒާރުގައި ތެލުގެ އަގު ވަނީ ކޮންމެވެސް ވަރަކަށް ދަށަށް ގޮސްފައެވެ. އިގުތިސާދީ ނުތަނަވަސްކަމުގެ ދުވަސްވަރު ރައްކާތެރި އިންވެސްޓްމަންޓެއްގެ ގޮތުގައި ބެލެވޭ ރަނުގެ އަގަށްވެސް ވަނީ ބަދަލުތަކެއް އައިސްފައެވެ. އެމެރިކާގެ ވަޒީފާއާ ބެހޭ ތަފާސްހިސާބުތައް ރަނގަޅުވުމާއެކު، މާޗް 23 ގެ ފަހުން ރަނުގެ އަގު އެންމެ ދަށަށް ގޮސް، އައުންސެއް 4,268.39 ޑޮލަރަށް ވެއްޓުނެވެ. ނަމަވެސް ހަމަލާތައް މެދުކަނޑާލުމުގެ އުންމީދު އާވުމާއެކު ރަނުގެ އަގު ވަނީ 4,331.69 ޑޮލަރަށް އުފުލިފައެވެ. އެމެރިކާގެ އޮގަސްޓް މަހުގެ ގޯލްޑް ފިއުޗަރސް ޓްރޭޑްވަމުންދަނީ 0.2 އިންސައްތަ ދަށުގައި، 4,356.50 ޑޮލަރުގައެވެ.
އީރާނުން ވަނީ ލުބުނާނަށް ނުވަތަ އީރާނުގެ ސަރަހައްދަށް އިތުރު ހަމަލާއެއް ދީފިނަމަ ރައްދުދޭނެ ކަމުގެ އިންޒާރު ދީފައެވެ. މި ނުތަނަވަސްކަމުގެ ތެރޭގައި، އެމެރިކާގެ ސްޓޮކް މާކެޓުގެ މައިގަނޑު އިންޑެކްސްތައް ކަމަށްވާ ނަސްޑެކް 1.1 އިންސައްތަ އަދި އެސްއެންޑްޕީ 500 ވަނީ 0.6 އިންސައްތަ އުފުލިފައެވެ. ނަމަވެސް ޑައު ޖޯންސް އިންޑަސްޓްރިއަލް އެވްރެޖް ވަނީ ބާޒާރު ހުޅުވުނުއިރާ އަޅާބަލާއިރު 0.1 އިންސައްތަ ދަށަށް ގޮސްފައެވެ.