ޕިރާޑުގެ ނަވާއެކު ހަތަރު ގަރުނުގެ މާޒީއަށް ފީނާލަމާ

މީލާދީ ގޮތުން، 1601 ވަނަ އަހަރުގެ މޭ މަހުގެ ތެރޭގައި ފަރަންސޭސި ވިލާތުގެ ސޮން މަލޯއިން ދެ އޮޑި ދަތުރަށް ފުރީ މާ ބޮޑަށް އޭރު ގޮތް އެނގިފައި ނުވާ އިރުމައްޗާއެކު ވިޔަފާރި ކުރެވޭނެ ގޮތްތަކެއް ފެނޭތޯ ބަލާށެވެ. ފަރަންސޭސި ދަތުރުވެރިޔާ ފްރަންސުއާ ޕިރާޑުގެ އޮޑި، "ކޯބިން" ގެ މާލިމީ ކަމުގައި މި ދަތުރު ފެށިތާ މާ ގިނަ ދުވަހެއް ނުވެ ކުރިމަތިވީ ބަދުނަސީބެވެ. ބަދުނަސީބުގެ މައްޗަށްވެސް ބަދުނަސީބާ އެވެ.

ދަތުރުގެ ފެށުންވެސް ދިޔައީ ގޯހުންނެވެ--"ކޯބިން"އޭ ކިޔުނު އޮޑީގެ ކުނބު ބިނދިއްޖެ އެވެ. އެއާއެކު، މާޔޫސްވެ ނާއުންމީދުކަން ވެރިވި ފަޅުވެރިން ފެށީ ކަނޑަށް ފުންމާލާނެކަމުގެ ބިރު ދައްކާށެވެ. ދެން ދެ އޮޑިއަށް މަގު އޮޅުނީ އެވެ. ދުވާލުގެ ގަދަ ހޫނުގައި ހުރިހާ އެއްޗެއް ހަލާކުވަނީ އެވެ. ވިލާތުން ގެނައި ކާބޯތަކެތީގައި ފުޅަ އަޅައި ނިމިއްޖެ އެވެ. ބަޓަރުކޮޅު ވިރި، ވީ ތެލަށެވެ. ކާނެ އެއްޗެއް ނެތް ތަނުގައި، ބަލިމަޑުކަން އޮޑިތެރޭ ފެތުރި، މީހުންތައް މަރުވާންވެސް ފަށައިފި އެވެ. އަދި އޭރު އިންޑިއާ ކަނޑުވެސް ހުރަސް ނުކުރެވެ އެވެ.

ޕިރާޑުގެ އޮޑި ގޮއިފުޅަފެހެންދޫގައި އުރުނު ދިމާ ފާހަގަކޮށްފައި ---

އުފަލެއް ލިބުނީ ދަތުރަށް ފުރިތާ އަހަރެއްހާ ދުވަސް ފަހުން، އިންޑިއާ ކަނޑުގެ ދެކުނުގައި އޮންނަ ކޮމޮރޮސް ޖަޒީރާގެ ރަށަކަށް މަޑުކުރެވުމުންނެވެ. ސާފު ވައިކޮޅެއް ނޭވާލާން ލިބުމުން، ގައި ބާރު ދެރަވެފައި ތިބި ފަޅުވެރިން ވަރު ޖައްސާލައިފި އެވެ. ދެން އަނެއްކާވެސް ދަތުރަށް ފުރީ، 1602 ވަނަ އަހަރުގެ ޖޫން މަހުގަ އެވެ. މަހެއްހާ ދުވަސް ފަހުން މަހަލްދީބު، ނޫނީ ރާއްޖޭގެ އަތޮޅުތައް ފެންނާން ފެށި އެވެ.

ޖުލައި ދެވަނަ ދުވަހުގެ ރޭ އޮޑީގެ ކައްޕިތާނު އޮތީ ބަލި އެނދުގަ އެވެ. ފަޅުވެރިން މަސްތުގެ ހާލަތުގައި މަޖާ ނަގައި އުޅުމަށްފަހު އިސާހިތަކު "ދެމިއްޖެ"އެވެ. އޮޑީގެ ހުންގާނުގައި މީހަކު ނެތި، އޮޑި ބެހިގެން ދަނީ އެވެ. އެ ރޭ ފަތިހު "ކޯބިން"ގެ ފަޅުވެރިންނަށް ދަތުރުގެ އެންމެ ބޮޑު އާފާތް ލައްވާލި އެވެ. ކުރިމަތިން ފެންނާން އޮތް، ރާއްޖޭގެ އަތޮޅެއްގެ ރަށެއްގެ ބޭރު ފަރަށް "ކޯބިން"އޭ ކިޔުނު ޕިރާޑްގެ އޮޑި އުރިއްޖެ އެވެ. އެއީ މާޅޮސްމަޑުލުގެ ދެކުނުން އޮތް ކުޑަ އަތޮޅުގެ އުތުރުންނެވެ. ޕައުލާދޯއޭ އެމީހުން ކީ ރަށަކާ ދާދި ކައިރިއަށެވެ.

ފަރަންސޭސި ދަތުރުވެރިޔާ ފްރަންސުއާ ޕިރާޑުގެ ބޮޑު ބަދުނަސީބު ލައްވާލީ ރާއްޖޭގެ، ގޮއިފުޅަފެހެންދޫ އަތޮޅުންނެވެ. އެއީ ބ. ފުޅަދުއާ އެ އަތޮޅު އިންނަފުއްޓާ ދޭތެރޭގެ ހިސާބަކަށެވެ. ކޯބިން ފަރަށް އުރިި، ކަނޑުވާން ފެށިއެވެ. ކޯބިންގެ އެންމެ އަޑީ ކޮޓަރިއަށް ލައި ރައްކާކުރި މުދަލާއި، އަޑީގެ ދެފަރާތުގެ ބަނޑުފިލާގައި ހައްޔަރުކޮށް ރައްކާތެރި މުދާވެސް ކަނޑުވީއެވެ.

ފުޅަދޫއަށް އެރުން

ޕިރާޑުގެ ކޯބިން އޮޑި ދަތުރުކުރި މަގު ---

ނަމަވެސް ބައެއް އަމިއްލަ ތަކެއްޗާއި ހަތިޔާރު، ޕިރާޑުމެންނަށް "ކޯބިން"އިން ސަލާމަތްކުރެވުނެވެ. ނަމަވެސް ޕިރާޑު ލިޔެފައިވާ އޭނާގެ ދަތުރުނާމާގައި ބުނާ ގޮތުގައި، ކޯބިން ފަރަށް އެރި ތަނާ އެންމެ ގާތުގައި އޮތް ފުޅަދޫއަށް އެރުމަށް ފުޅަދޫ މީހުން ހުއްދަ ދިނީ ޕިރާޑުމެންގެ އަތުގައި ހުރި ހަތިޔާރު ހަވާލުކުރުމުންނެވެ. ރަށަށް އެރުމާއެކު ކޯބިންގެ ފަޅުވެރިންގެ މިލްކިއްޔާތު މުޅިން ގެއްލިއްޖެ އެވެ.

"އެއަށްފަހު [އެމީހުން] އަހަރެމެން ގެނައި ފޮށިވައްޓާއި ހެދުންތައް، ރަނގަޅަށް ހޯދާ ބެލިއެވެ. އެއަށްފަހު، އަހަރެމެން ގެނައިހާ އެއްޗެއް ގެންދިޔައީ މިއީ ރަސްގެފާނުގެ މިލްކުތަކެއްޗޭ ބުނެފައެވެ،" ޕިރާޑު އޭނާގެ ދަތުރުނާމާގައި ލިޔުނެވެ. އެ ޒަމާނުގައި ރާއްޖެއަށް އުރޭ ނާ ފަހަރުގައި ހުންނަ މުދަލަކީ އޮޓޮމެޓިކުން ރަސްގެފާނުގެ މުދަލަށް ވެއެވެ.

އެހެން ނަމަވެސް "ކޯބިން"ގައި ޕިރާޑުމެން ރައްކާކުރި ޚަޒާނާ، ފުޅަދޫއަށް އެރުވީ ވަގަށެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި އަގުބޮޑެތި މުދަލާއި ރިހި ހިމެނެއެވެ.

"އެނަވުގެ ފަޅުވެރިންގެ 500 ކްރައުންއާއި އަދި އެކި މީހުންގެ 500 ކްރައުން ހުއްޓެވެ. އެ ހުރިހާ އެއްޗެއް ރައްކާކުރީ އެކި މީހުންގެ ކަމަރުގައެވެ. އެކަމަކު އެންމެންގެ އަތަކު މި ޒާތުގެ ފައިސާ ރައްކާކުރާ ކަމަރެއް ނެތެވެ،"

ރަށު ރައްޔިތުންނަށް މި ފެނިއްޖެނަމަ ވާނީ ރަސްގެފާނުގެ މިލްކިއްޔާތަށެވެ. އެހެންކަމުން ސިއްރިއްޔާތުގައި ރަށަށް އެތަކެތި އަރުވައި، ފުޅަދޫގައި ވަޅުލީ އެވެ.

މިހާރުވެސް ފުޅަދޫގައި އޮންނަ "ފައިސާ ވަޅުގަނޑެއް"ގެ ވާހަކަ މީހުން ދައްކައި އުޅެ އެވެ. އެކަމަކު އެވީތަނެއް އޭގެ ހަގީގަތެއް ނޭނގެ އެވެ.

ޕިރާޑުގެ ހަނދާނުގައި އޭނާގެ އުފަން ރަށް ލާވާލްގައި ހަދާފައި ހުރި ބިނާއެއް ---

"ގަސްދުކުރީ އަހަރެމެން އެންމެންނަށް ޖެހުނު ބޮޑު ބޭނުމެއްގެ ކުރިން، އެތަކެތި ނުނެގުމަށެވެ. އެކަމަކު މާ ގިނަ ދުވަހެއްނުވެ، އެބައިމީހުން ބަނޑަށް މަރުވާން ތައްޔާރުވެގެން އެ ވަޅުލާފައި ހުރި ތަކެތި ނެގުމަށް މަޖުބޫރުވެއްޖެ އެވެ. ދެން އެ ރަށު މީހުން ގާތު، ކާބޯތަކެތި ގެނެސްދީފިނަމަ ފައިސާ ދޭނެކަން އަންގައިފީ މެވެ. ރިހީގެ ބަދަލުގައި އެބައިމީހުން ކާބޯތަކެތި ދޭނެކަން ޔަގީނެވެ،"

ނަމަވެސް ކާބޯތަކެތި ގަންނަން ޖެހުނީ ނުއަގުގައެވެ. ރިހީގެ އަގު މާ މަތިވުމުން، މާރުކުރާނެ ގޮތެއް ނުވިއެވެ. އެންމެ ފަހުން ފުޅަދޫ މީހުންގެ އަތުން ޕިރާޑުމެން ކާ އެއްޗެތި ހޯދަން ޖެހުނީ އަގުގެ ގޮތުގައި މީހަކަށް ހައެއްކަ ރިހި ފޮއްޗަށެވެ.

ކޯބިން ކޮބައިތަ؟

ޕިރާޑު ރާއްޖޭގައި ކުރި ތަޖުރިބާއާއި، ދިވެހިބަހާއި ބައެއް އެހެނިހެން ކަންކަންވެސް ރާއްޖެއިން ދަސްކުރި އިރު، ފަރަށް އުރުނު އޭނާގެ އޮޑި ކޯބިންއަށް ވީ ކިހިނެއް ހެއްޔެވެ؟

ބ. ފުޅަދޫ ކައުންސިލުގެ ޒިންމާދާރު ވެރިޔާ، އެސިސްޓަންޓް ޑިރެކްޓަރު އަލީ އަޒްހަރު ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، ކޯބިން ފަރަށް އެރި ތަނާ މެދުވެސް އޮތީ ހިލާފެއް އުފެދިފަ އެވެ.

"ދިވެހިބަހާ ތާރީހަށް ހިދުމަތްކުރާ މަރުކަޒަށްވެސް ނޭނގެ އެ ޕޮއިންޓެއް. އެމީހުން ދައްކަނީ މިތާގައި އަރާފައި އޮންނަ ދަގަނޑު ބޯޓެއް. އެކަމަކު ޕިރާޑުގެ ޒަމާނަކީ ލަކުޑި އޮޑީގެ ޒަމާނެއް. ޕިރާޑު އެކަން ލިޔެފައިވެސް އޮންނާނެ،"

އަޒްހަރު ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، މި ދަގަނޑު ބޯޓެއް އޮންނަނީ އިންނަފުށީގެ މާ ހުޅަނގުގައި އޮންނަ ޕޮއިންޓެއްގަ އެވެ.

ނަމަވެސް ކޯބިން އެރީ އިންނަފުށީގެ އިރުން އޮންނަ ހިސާބަކަށް ކަމަށް އަޒްހަރު ވިދާޅުވެ އެވެ. އަޒްހަރު އެހެން ވިދާޅުވަނީ، އެ ދިމާލުގައި ވަރަށް ފަހަކާ ޖެހެންދެން ހައެއްކަ ފޫޓެއްހާ ދިގުމިނުގެ ސަންދޯކެއް ޒާތުގެ އެއްޗެއް އަޑީގައި އޮތުމުންނެވެ.

"އެ ދިމާލު ތޮށިމަތީގައި، އަޅުގަނޑުމެން މެދުބޭރޭ ކިޔާ ހިސާބު އެއީ. އެ ނާ ހަލާކުވެގެން ދިޔަ އިރު އޭގެ ތެރޭގައި އޮތް އެއްޗެއް ވިއްޔާ އެތަނަށް ވެއްޓޭނީ. ސީދާ ލޮކޭޓުކުރީ އެގޮތަށް. އެކަމަކު މިހާރު ނެތް. މރަށު މީހުން ދޯނީގައި ކަނބާފައި ދާ ހިސާބުގައި ހުރި އެއްޗެއް އެއީ. ބައެއް މީހުން ވަޅިން ކާއްތާފައި ބުނޭ ރިހި ކުލައިގެ އެއްޗެއް ކަމަށް އެއީ. މިހާރަކު އެޔެއް ނެތް،"

އަޒްހަރު ވިދާޅުވީ އެ "ސަންދޯކަކީ" އޭގެ ޒާތުގައި ބަރު އެއްޗެއް ކަމަށެވެ. އެ އުފުލޭނީ ގައިމުވެސް ސޭއްލާއެއް ކަހަލަ އެއްޗަކުން ކަމަށް އޭނާ ބުންޏެވެ.

ޕިރާޑުގެ އޮޑި ގޮއިފުޅަފެހެންދޫގައި އުރުނު ދިމާ ފާހަގަކޮށްފައި ---

މިހާރު އެ ލަކުޑި އޮޑީގެ އެއްވެސް އަސަރެއް އެ ސަރަހައްދުގައި ނެތެވެ. ބައެއް މީހުން ބުނާ ގޮތުގައި އެ ދިމާލުގެ ކަނޑުއަޑީގައި ރިހި ފައިސާފޮތި މަދުމަދުން ފެނެ އެވެ. ނަމަވެސް މިއަށް ބާރުދޭ ހެއްކެއް ނުފެނުނެވެ.

ކޯބިން އުރުނު ލޮކޭޝަނުން ފެށިގެން ވަށައިގެން އެއް ކިލޯމީޓަރުގެ ސަރަހައްދަކީ 2011 ވަނަ އަހަރުގެ ޖޫން މަހުގެ ފަސްވަނަ ދުވަހުން ފެށިގެން ހިމާޔަތްކޮށްފައިވާ ހާއްސަ ސަރަހައްދެކެވެ. މި ސަރަހައްދަށް މީހުން ފީނަންވެސް ގޮސް އުޅެ އެވެ. ނަމަވެސް މާ ގިނަ ވާހަކަތަކެއް މިތަނާ ބެހޭގޮތުން މީހުން ނުދައްކަ އެވެ.

އެހެން ނަމަވެސް، ޕިރާޑުގެ ދަތުރުނާމާގައި ރާއްޖޭގެ ވާހަކަތައް ލިޔެ ދިވެހި ތާރީހަށް މުއްސަނދި އެތަކެއް ވާހަކަތަކެއް ލިބުނީ މީގެ ހަތަރު ގަރުނު ކުރިން ކޯބިންއޭ ކިޔުނު އޮޑި، ގޮއިފުޅަފެހެންދޫގެ ފަރަށް އެރުމުގެ ހާދިސާ ހިނގީމަ އެވެ. ދަ ރެކް އޮފް ކޯބިންގެ ތާރީޚީ މުހިންމުކަމުން އެތަނުގައި ފީނާލާ ހިތެއް ނުވޭހެއްޔެވެ؟ ދިވެހި ތާރީހުގައި މިފަދަ އެތައް ތަނެއްގެ ވާހަކަތައް ކިޔައިދެ އެވެ. ޗުއްޓީއަށް އަޅެ ގޮއިފުޅަފެހެންދޫއަށް ޖައްސާލައި މިތަނަށް ފީނާލަން ކިހިނެއް ވާނެ ހެއްޔެވެ؟

comment ކޮމެންޓް