ފިނޭންސް މިނިސްޓްރީން އާންމުކޮށްފައިވާ އެންމެ ފަހުގެ 'ވީކްލީ ފިސްކަލް ޑިވެލޮޕްމަންޓްސް' ރިޕޯޓުން ދައްކާ ގޮތުގައި، މަތީ ތަޢުލީމު ހާސިލުކުރާ ދަރިވަރުންނަށް ދޫކުރާ ލޯނު ސްކީމަށް ސަރުކާރުން ކުރި ހޭދަ، މިދިޔަ އަހަރުގެ މި މުއްދަތާ އަޅައިބަލާއިރު 53 އިންސައްތައަށް ވުރެ ބޮޑަށް ދަށަށް ގޮސްފިއެވެ.
މިދިޔަ ހުކުރު ދުވަހު މިނިސްޓްރީން ހާމަ ކުރި ރަސްމީ ތަފާސްހިސާބުތަކުން ހާމަވާ ގޮތުގައި، މި މަހުގެ ދެވަނަ ދުވަހުގެ ނިޔަލަށް ދަރިވަރުންގެ ލޯނަށް މި އަހަރު ހޭދަކޮށްފައިވަނީ 121.8 މިލިއަން ރުފިޔާއެވެ. މިއީ މިދިޔަ އަހަރުގެ މި މުއްދަތުގައި މިކަމަށް ހޭދަކުރި 262.8 މިލިއަން ރުފިޔާއާ އަޅައިބަލާއިރު ވަރަށް ބޮޑު ދަށްވުމެކެވެ.
މަތީ ތަޢުލީމަށް ދޫކުރާ ލޯނުގެ ހޭދަ މިހާ ބޮޑަށް ދަށްވެފައި މިވަނީ، މި އަހަރުގެ ދަރިވަރުންގެ ލޯނު ސްކީމަށް ޖުމްލަ 776.6 މިލިއަން ރުފިޔާގެ ބަޖެޓެއް ފާސްކޮށްފައި ވަނިކޮށެވެ. އެހެންކަމުން، މިހާތަނަށް ބޭނުންކޮށްފައިވާ 121.8 މިލިއަން ރުފިޔާއަކީ ފާސްކޮށްފައިވާ ބަޖެޓުގެ ވަރަށް ކުޑަ މިންވަރެކެވެ.
މި ދަށްވުމުގެ ސަބަބުން، ދައުލަތުގެ ބަޖެޓުގެ "ލެންޑިންގްސް" ނުވަތަ ލޯނު ދޫކުރުމުގެ ބައި ހިމެނޭ މައިގަނޑު ކެޓަގަރީއަށް ކުރި ހޭދަވެސް ވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް ކުޑަވެފައެވެ. އެގޮތުން، މިދިޔަ އަހަރު އެ ކެޓަގަރީން 1.44 ބިލިއަން ރުފިޔާ ހޭދަކޮށްފައިވާއިރު، މި އަހަރު އެ އަދަދު ވަނީ 464.0 މިލިއަން ރުފިޔާއަށް ވެއްޓިފައެވެ.
ދަރިވަރުންގެ ލޯނަށް ކުރި ހޭދަ ކުޑަވި ނަމަވެސް، ދައުލަތުގެ ޖުމްލަ ޚަރަދުތައް ވަރަށް ބޮޑަށް އިތުރުވެ، ފިސްކަލް ޑެފިސިޓް ވަނީ ފުޅާވެފައެވެ. ތަފާސްހިސާބުތައް ދައްކާ ގޮތުން، މި މަހުގެ ދެ ވަނަ ދުވަހުގެ ނިޔަލަށް ދައުލަތުގެ ޖުމްލަ ފިސްކަލް ބެލެންސް ވަނީ 975.9 މިލިއަން ރުފިޔާގެ ޑެފިސިޓަކަށް ވެއްޓިފައެވެ. މިއީ 2025 ވަނަ އަހަރުގެ މި މުއްދަތުގައި ދައުލަތުގެ ބަޖެޓު 1.07 ބިލިއަން ރުފިޔާގެ ސާޕްލަސްއެއްގައި އޮތުމަށްފަހު އައި ވަރަށް ބޮޑު ބަދަލެކެވެ.
ބަޖެޓުގެ ޑެފިސިޓް ބޮޑުވުމުގެ މައިގަނޑު ސަބަބަކީ މުސާރަ ދިނުން ފަދަ ރިކަރަންޓް ޚަރަދުތައް އިންތިހާއަށް އިތުރުވުމެވެ. މިދިޔަ އަހަރު ރިކަރަންޓް ޚަރަދުގެ ގޮތުގައި 16.9 ބިލިއަން ރުފިޔާ ހޭދަކޮށްފައިވާއިރު، މިއަހަރު އެ އަދަދު ވަނީ 20.3 ބިލިއަން ރުފިޔާއަށް އުފުލިފައެވެ.
މީގެ ތެރެއިން، އިދާރީ އަދި ހިންގުމުގެ ޚަރަދުތައް 12.3 ބިލިއަން ރުފިޔާއަށް އަރާފައިވާއިރު، މުވައްޒަފުންގެ މުސާރައާއި އުޖޫރަ އަދި ޕެންޝަނަށް ކުރި ހޭދަ ވަނީ 7.99 ބިލިއަން ރުފިޔާއަށް އިތުރުވެފައެވެ. މީގެ އިތުރުން، ކެޕިޓަލް ޚަރަދުތައްވެސް ވަނީ ބޮޑުވެފައެވެ. އެގޮތުން، މިދިޔަ އަހަރުގެ މެދުތެރޭގައި ކެޕިޓަލް ޚަރަދުގެ ގޮތުގައި 2.33 ބިލިއަން ރުފިޔާ ހޭދަކޮށްފައިވާއިރު، މިއަހަރު އެ އަދަދު ވަނީ 3.05 ބިލިއަން ރުފިޔާއަށް އިތުރުވެފައެވެ.
ދައުލަތުގެ މާލީ ހާލަތަށް އިތުރު ބުރައަކަށް ވެފައިވަނީ ސަރުކާރުން އަނބުރާ ދައްކަންޖެހޭ ލޯނުތަކަށް ކުރި ހޭދަ އިންތިހާއަށް ބޮޑުވުމެވެ. މިދިޔަ އަހަރު ލޯނުތައް އަނބުރާ ދެއްކުމަށް 3.28 ބިލިއަން ރުފިޔާ ހޭދަކުރިއިރު، މި މަހުގެ ދޭއްގެ ނިޔަލަށް އެ އަދަދު ވަނީ 8.99 ބިލިއަން ރުފިޔާއަށް އުފުލިފައެވެ.
އާމްދަނީއަށް ބަލާއިރު، ޖުމްލަ އާމްދަނީއާއި ހިލޭ އެހީ ވަނީ މެދުމިންވަރަކަށް އިތުރުވެފައެވެ. މިދިޔަ އަހަރު 20.3 ބިލިއަން ރުފިޔާ ލިބުނުއިރު، މިއަހަރު އެ އަދަދު ވަނީ 22.4 ބިލިއަން ރުފިޔާއަށް އަރާފައެވެ. މިއީ މައިގަނޑު ގޮތެއްގައި ޓެކްސްގެ ގޮތުގައި ލިބުނު އާމްދަނީ 17.3 ބިލިއަން ރުފިޔާއަށް އިތުރުވުމުގެ ނަތީޖާއެވެ.
ނަމަވެސް، ފިނޭންސް މިނިސްޓްރީގެ ތަފާސްހިސާބުތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި އާމްދަނީއަށް އައި މި ކުރިއެރުމަށްވުރެ، ދައުލަތުގެ ޚަރަދުތަކާއި ދަރަނީގެ އޮބްލިގޭޝަންތައް ވަނީ މާ ބޮޑަށް އިތުރުވެފައެވެ.