ކޮންމެ ޤައުމެއްގެވެސް އެންމެ ބޮޑު ރައުސްމާލަކީ އެ ޤައުމެއްގެ ރައްޔިތުންނެވެ. އަދި އެ ރައްޔިތުންގެ މެދުގައި އޮންނަ ގުޅުމާއި، އެކަކު އަނެކަކަށް ކުރާ އިޙްތިރާމަކީ މުޖުތަމަޢެއްގެ ދިރުމެވެ. އަޅުގަނޑުމެން ބިނާކުރަން އެދެނީ ކޮންކަހަލަ ދިވެހިރާއްޖެއެއް ހެއްޔެވެ؟
އަޅުގަނޑުގެ ހަނދާނަށް އަންނަނީ – 1998 ވަނައަހަރު ތ. އަތޮޅުގެ ރަށެއްގައި ދެއްވި ހުކުރު ޚުޠުބާއެއްގައި އޭރުގެ ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ މައުމޫނު ޢަބްދުލްގައްޔޫމް ވިދާޅުވި ވާހަކައެވެ. ރައީސް މައުމޫނު ވިދާޅުވީ ދިވެހިރާއްޖެއަށް ބޭނުންވަނީ "ތަންދޮރުދަންނަ ޒުވާނުން" ގެ ޖީލެއް ކަމުގައެވެ. އޭގެ ދެއަހަރު ކުރިން، ދިވެހިރާއްޖޭގެ 2020 ގެ ތަޞައްވުރު އެކުލަވާލިއިރު އޭގެ ޖުމްލައަމާޒަކަށް ކަނޑައަޅާފައިވަނީ "ކުރިއަރާފައިވާގައުމުގެ މެދުފަންތީގެ ކުރީސަފުގައިވާ ގައުމަކަށް" ދިވެހިރާއްޖެ ހެދުމެވެ.
މިއީ ފުންކޮށް ވިސްނާލަންޖެހޭ މުހިންމު ކަމެކެވެ. މުސްތަޤްބަލާ މެދު ވިސްނާއިރު، ގިނަފަހަރަށް އަޅުގަނޑުމެންގެ ސަމާލުކަން ހުއްޓެނީ އުމްރާނީ ތަރައްޤީއަށެވެ. ޓެކްނޮލޮޖީއާއި، ބޯހިޔާވަހިކަމާއި، ޞިއްޙީ ދާއިރާއާއި، ތަޢުލީމީ ފެންވަރާއި އަދި އިޤްތިޞާދީ ދުވެއްޔަށެވެ. ޝައްކެއްވެސް ނެތްގޮތުގައި މިއީ އަންނަން އޮތް ޖީލުތަކުގެ ދިރިއުޅުމުގެ ފެންވަރު ކަނޑައަޅައިދޭނެ މުހިންމު އަސާސްތަކެވެ.
ނަމަވެސް، މި ހުރިހާ ތަރައްޤީއެއްގެ ތެރެއިން އުފެދޭ އެންމެ އަސާސީ ސުވާލަކީ، މުސްތަޤްބަލުގެ ދިވެހި މުޖުތަމަޢުގައި އިންސާނީ ގުޅުންތައް އޮންނާނީ ކޮންގޮތަކަށް ހެއްޔެވެ؟ ކުޑަކުދިންނަށް ބިރުވެރިކަމެއް ނެތި އުޅެވޭނެ އަމާން މާޙައުލެއް އޮންނާނެ ހެއްޔެވެ؟ ޒުވާނުންނަށް އެހީތެރިކަމަށް އެދެން ކެރޭ ފަދަ ނަފްސާނީ ރައްކާތެރިކަމެއް އޮންނާނެ ހެއްޔެވެ؟ މުވައްޒަފުންނަށް އެމީހުންގެ އުފެއްދުންތެރި ޚިޔާލުތައް ހިއްސާކުރަން ކެރޭ ފަދަ ހިތްހަމަޖެހުމެއް އޮންނާނެ ހެއްޔެވެ؟ ޢާއިލާގެ ތެރޭގައި، ދަތި އުނދަގޫ ވަގުތުތަކުގައި އެކަކު އަނެކަކަށް ހިތްވަރުދީ އެހީތެރިވެވޭނެ ފަދަ ބަދަހި ގުޅުމެއް އޮންނާނެ ހެއްޔެވެ؟
ޖުމްލަގޮތެއްގައި ދަންނަވަނީނަމަ - މުޖުތަމަޢަކީ ތިމާގެ އަގުވަޒަންކުރާ، ތިމާ ބަލައިގަންނަ ތަނެއްކަމުގެ އިޙްސާސް ކުރެވޭނެ ހެއްޔެވެ؟ "ވަރަށްލޯބިވޭ" މިއިބާރާތުން އަޅުގަނޑުމެން މިފަށާ ދަތުރަކީ މިސުވާލުތަކުގެ ޖަވާބު ހޯދުމަށް ފަށާ ދަތުރެކެވެ.
މާނަވީ ފުޅާ މަޤްޞަދެއް ޙާޞިލުކުރުމަށް ފަށާ ދަތުރެއް
"ނަފްސާނީ ރައްކާތެރިކަމުގެ އަހަރު 2026" ގެ ދަށުން 'ދަ ހެޕިނަސް ކްލަބް' އިން ސަންސިޔާމް މީޑިޔާއާއެކު ކުރިއަށް ގެންދާ ހަރަކާތުގެ އިތުރު ވާހަކަތައް ކުރިއަށް އޮތް ތަނުގައި ހާމަކުރަމުން ގެންދާނަމެވެ. އެހީތެރިކަމާއި އޯގާތެރިކަމުގެ މި ބޮޑު ހަރަކާތަކީ ވަރުގަދަ އަޒުމަކާއެކު ފަށާ ދިގު ދަތުރެއްގެ ފެށުމެވެ. މިއީ ވަގުތީ ގޮތުން ކޮށްލާ ކެމްޕޭނެއް ނޫނެވެ. މިއީ ޤައުމީ ފެންވަރަށް ފުޅާކުރުމުގެ މަގުސަދުގައި ފަށާ ފުން މަޝްވަރާއެކެވެ. މިއީ އަޅުގަނޑުމެން އަނެކުންނަށް އިޙްތިރާމްކޮށް، ގާތްކަން އިޙްސާސްކޮށްދޭ ގޮތާމެދު ކުރެވޭ މަޝްވަރާއެކެވެ. ގޭތެރޭގަޔާއި، ތަޢުލީމީ މަރުކަޒުތަކުގަޔާއި، މަސައްކަތުގެ މާޙައުލުގައި އަދި މުޅި މުޖުތަމަޢުގައި އަޅުގަނޑުމެން ބިނާކުރާ ސަގާފަތާ މެދު ކުރެވޭ މަޝްވަރާއެކެވެ.
މިއީ ރައްކާތެރިކަމާއި، ބަލައިގަތުމާއި، އޯގާތެރިކަމުގެ ސަގާފަތެއް އާލާކުރުމަށް ކުރެވޭ މަސައްކަތެކެވެ. މިފަދަ ސަގާފަތެއް ބިނާކުރެވެނީ ހަމައެކަނި ހިތްގައިމު ޝިއާރުތަކަކުންނެއް ނޫނެވެ. ސަގާފަތެ ބައްޓަންވެގެން އަންނާނީ ތަކުރާރުކޮށް ކޮންމެ ދުވަހަކު ކުރާ ކުދިކުދި ކަންތައްތަކުގެ މައްޗަށެވެ. އަޅުގަނޑުމެން ބޭނުންކުރާ ބަސްތަކާއި، ކުށްތަކަށް އަޅުގަނޑުމެން އިޖާބަދޭ ގޮތުންނެވެ. މީހުންނަށް މަރުޙަބާ ކިޔާ ގޮތާއި، މީހުންގެ އަގުވަޒަންކޮށް، އެމީހުންދެކެ ލޯބިވާކަން އިޙްސާސްކޮށްދޭ ގޮތުގެ މައްޗަށެވެ.
މިކަން މިވަގުތަށް މުހިންމުވާ ސަބަބު
އަޅުގަނޑުމެން މި ދިރިއުޅެނީ ނުހަނުހަލުވިކަމާއެކު ބަދަލު އަންނަމުންދާ ދުނިޔެއެއްގައެވެ. ޓެކްނޮލޮޖީއާއި ސޯޝަލް މީޑިއާގެ ސަބަބުން މީހުން މުޢާމަލާތްކުރާ ގޮތާއި ގުޅުން ބާއްވާ ގޮތަށް ބޮޑެތި ބަދަލުތަކެއް އަތުވެއްޖެއެވެ. ދިރިއުޅުމުގެ ދުވެލި އަވަސްވެ، އުންމީދުތައް އިންތިހާއަށް މަތިވެއްޖެއެވެ. މިއަދު ގިނަ ބަޔަކު އުފުލަމުންދަނީ މީގެ ކުރީގެ ޖީލުތަކަށް އިޙްސާސްކުރަން ނުޖެހޭފަދަ ނަފްސާނީ ނުތަނަވަސްކަމެކެވެ. މައިންބަފައިންނަށް އާ ގޮންޖެހުންތަކާ ކުރިމަތިލާންޖެހިފައިވާއިރު، މުދައްރިސުންނާއި މުވައްޒަފުންނަށް ކުރިމަތިވާ ފިއްތުންތައް ވަނީ އިތުރުވެފައެވެ. ޒުވާނުން ބޮޑެތިވަމުންދަނީ އަބަދުވެސް އެކަކު އަނެކަކާ އަޅާކިޔޭ، ވާދަވެރި މާޙައުލެއްގައެވެ.
ކުރިއަށްވުރެ ބޮޑަށް ގުޅިފައިވީ ނަމަވެސް، ގިނަ ބަޔަކު އެކަހެރިކަން އިޙްސާސްކުރެއެވެ. މުޢާމަލާތްކުރާނެ ވަޞީލަތްތައް ގިނަވިޔަސް، މާނަހުރި ވާހަކަތަކެއް ދެއްކުން ވަނީ ދަތިވެފައެވެ. މިއީ މުޅި ދުނިޔޭގައިވެސް "ނަފްސާނީ ރައްކާތެރިކަން" އިސްކުރަންޖެހޭ ސަބަބެވެ. މީހުންނަށް ރައްކާތެރިކަން އިހުސާސް ކުރެވޭ، އިންސާނިއްޔަތުކަމާއެކު ދިރިއުޅެވޭނެ، އެހީތެރިކަމަށް އެދެވޭނެ، އަދި ތިމާގެ އަގުވަޒަންކުރެވޭނެ އަމާން ޖާގަތަކެއް މިއަދު ވަނީ ނުހަނު ބޭނުންވެފައެވެ.
ތިން އަސާސެއްގެ މައްޗަށް ބިނާވެފައިވާ ހަރަކާތެއް
"ވަރަށްލޯބިވޭ" މިއިބާރާތުން އަޅުގަނޑުމެން މިފަށާ ޙަރަކާތް ބިނާވެފައިވަނީ ވަރުގަދަ ތިން ތަނބެއްގެ މައްޗަށެވެ. – ރައްކާތެރިކަން، ބަލައިގަތުން، އޯގާތެރިކަން – މިތިން އަސާސެއްގެ މައްޗަށެވެ. މި ތިން ލަފުޒަކީ މުޖުތަމަޢުގެ ބަދަހިކަމާއި، ކުރިއެރުމުގެ އަޞްލެވެ.
ރައްކާތެރިކަމަކީ ހަމައެކަނި ޖިސްމާނީ ސަލާމަތްތެރިކަމެއް ނޫނެވެ. އޭގެ އަޞްލަކީ ނަފްސާނީ ގޮތުން އިޙްސާސްކުރެވޭ ހަމަޖެހުމެވެ. ފުރައްސާރައަކަށް ބިރުގަތުމެއް ނެތި ޚިޔާލު ފާޅުކުރުމާއި، ލަދުގަންނަން ނުޖެހި ސުވާލުކުރުމާއި، އަދި ކުށްތަކަށް އިޢުތިރާފުވެވޭނެ އިތުބާރު އޮތުމެވެ. ނަފްސާނީ ރައްކާތެރިކަމަކީ އިތުބާރުގެ ބިންގަލެވެ.
ކޮންމެ މީހަކީވެސް މުޖުތަމަޢުގެ ބައެއްގެ ގޮތުގައި ބަލައިގަތުމަށް އެދޭ މީހެކެވެ. ތިމާގެ ބޭނުންތެރިކަން އިޙްސާސްވުމަކީ އިންސާނާގެ އަސާސީ ބޭނުމެކެވެ. މީހުންނަށް އެމީހުން ބަލައިގަންނަކަން އިޙްސާސްވުމުން، ހިތްވަރާއި އުންމީދު އާވެ، ޚިދުމަތްކުރުމުގެ ރޫޙު އާލާވެއެވެ.
އޯގާތެރިކަމަކީ އަނެކާގެ އިޙްސާސްތައް ދެނެގަތުމެވެ. ގޮތް ނިންމުމުގެ ބަދަލުގައި ހެޔޮކަން އިޚްތިޔާރުކުރުމެވެ. މިއީ މީހުންގެ އިންސާނީކަރާމާތަށް އިހުރިތާމުކުރުމާއެކު، އެމީހުން ޒިންމާދާރުކުރުވުމުގެ މަތިވެރި ސިފައެވެ.
ބަދަލު ފެންނާނީ ކިހިނެއް؟
ޙަޤީޤީ ބަދަލު ފެންނާނީ މި އަސާސްތައް އަޅުގަނޑުމެންގެ ދިރިއުޅުމުގެ އާދައަކަށް ހަދައިގެންނެވެ. – މައިންބަފައިން ކުދިންގެ ވާހަކަ ކަނުލާ އަޑުއެހައިގެންނެވެ. މުދައްރިސުން ކޮންމެ ކުއްޖަކަށްވެސް ފުރުޞަތު އޮންނަ ތަނަކަށް ކްލާސްރޫމް ހަދައިގެންނެވެ. ވަޒީފާގެ މާޙައުލުގައި މުވައްޒަފުންގެ ޚިޔާލަށް އިޙްތިރާމްކޮށްގެންނެވެ. އަވަށްޓެރިން އެކަކު އަނެކަކުގެ ޙާލުބަލައި އޯގާތެރިކަން އިސްކޮށްގެންނެވެ. ސަގާފަތް ބަދަލުވަނީ ތަކުރާރުކޮށް ކުރެވޭ ކުދިކުދި ހެޔޮ ކަންތައްތަކުގެ ތެރެއިންނެވެ. ކޮންމެ ހިނިތުންވުމަކާއި، ކޮންމެ ހެޔޮ ބަހަކީ މި ބަދަލުގެ މުހިންމު ބައެކެވެ.
ކުރިއަށް އޮތް ދަތުރު
ޙަޤީޤީ އިޖުތިމާޢީ ބަދަލަކީ އެއްދުވަހުން ވާނެކަމެއް ނޫނެވެ. މިއަށް ބޭނުންވަނީ ކެތްތެރިކަމާއި އެންމެންގެ ބައިވެރިވުމެވެ. "ވަރަށްލޯބިވޭ" އަކީ ހަމައެކަނި ހޭލުންތެރިކަން އިތުރުކުރާ ކެމްޕޭނެއް ނޫނެވެ. މިއީ އަޚްލާޤާއި ޢަމަލުތަކަށް އިސްކަންދޭ، މުޅި މުޖުތަމަޢުގެ އުޅުން ބަދަލުކުރުމަށް ފަރުމާކުރެވިފައިވާ ބޮޑު ހަރަކާތެކެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ އަމާޒަކީ ހަމައެކަނި ނަފްސާނީ ރައްކާތެރިކަމާއި، ބައިވެރިވުމާއި، އަދި އޯގާތެރިކަމުގެ މުހިންމުކަން މީހުންނަށް ކިޔައިދިނުމެއް ނޫނެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ އަމާޒަކީ ގޭގައާއި، ސުކޫލުގައާއި، ވަޒީފާގެ މާޙައުލުގައާއި އަދި މުޅި ޤައުމުގައި މި ކަންކަމަށް ޢަމަލީ ސިފަ ގެނައުމެވެ.
އެންމެންގެ ޒިންމާއެއް
އަމާން އަދި އޯގާތެރި މުޖުތަމަޢެއް ބިނާކުރުމަކީ ވަކި މުއައްސަސާއަކަށް އެކަނި ކުރެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. މިއީ އަޅުގަނޑުމެން އެންމެންގެ މަސްއޫލިއްޔަތެކެވެ. މައިންބަފައިންނާއި، މުދައްރިސުންނާއި، ވެރިންނާއި، ސަރުކާރާއި، ދީނީ ޢިލްމުވެރިންނާއި، ޒުވާނުން އަދި ކޮންމެ ފަރުދެއްގެވެސް މުހިންމު ދައުރެއް މިކަމުގައި އެބައޮތެވެ. ސަގާފަތަކީ އެންމެންގެ ބައިވެރިވުމާއެކު އުފެދޭ އެއްޗެކެވެ. މާދަމާގެ ދިވެހިރާއްޖެ ބައްޓަންވާނީ މިއަދު އަޅުގަނޑުމެން ނިންމާ ނިންމުންތަކުގެ މައްޗަށެވެ.
އަޅުގަނޑުމެންގެ މުޖުތަމަޢުގައި މިހާރު ފެންނަމުންދާ ބައެއް ނޭދެވޭ އާދަތައް ބަދަލުކުރެވޭނީ، އެކަކު އަނެކަކަށް އިތުބާރުކޮށް، ހިތްހެޔޮކަމާއެކު މުޢާމަލާތްކުރަން ފަށައިގެންނެވެ. ކުޑަކުދިންނަށް ބޭނުންވަނީ ހަމައެކަނި މާއްދީ ތަކެއްޗެއް ނޫނެވެ. އެކުދިންނަށް ބޭނުންވަނީ އެކުދިންގެ ޝުޢޫރުތައް ބަލައިގަންނާނެ ބޮޑެތި މީހުންނެވެ. ޒުވާނުންނަށް ބޭނުންވަނީ އެމީހުންގެ ހުނަރުތަކަށް ހިތްވަރުދީ، މަގުދައްކައިދޭނެ މުޖުތަމަޢެކެވެ. އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުންނަށް ބޭނުންވަނީ އެމީހުންގެ ތަޖުރިބާގެ އަގުވަޒަންކޮށް، ލޯތްބާއެކު އަޅާލާނެ ޖީލެކެވެ. މި ހުރިހާ ކަމެއް ގުޅިފައިވަނީ އަޅުގަނޑުމެން އެކަކު އަނެކަކާ މެދު ބަހައްޓާ ގާތްކަމުގެ މައްޗަށެވެ.
އަޅުގަނޑުމެންނަށް ވެވިދާނެ ދިވެހިރާއްޖެ
ކޮންމެ މީހެއްގެ އަޑުއިވޭ، ކޮންމެ ކުއްޖެއްގެ އަގުވަޒަންކުރެވޭ، އަދި އިތުބާރާއި އޯގާތެރިކަމުން ފުރިގެންވާ ދިވެހިރާއްޖެއެއް ތަޞައްވުރުކޮށްލަމާ ހިންގަވާށެވެ. މި ތަޞައްވުރަކީ ބޮޑު އުންމީދަކަށް ވެދާނެއެވެ. ނަމަވެސް ތާރީޚުގައި އައި ކޮންމެ ބޮޑު ބަދަލުވެސް ފެށުނީ، ކަންކަން މިއަދަށްވުރެ ރަނގަޅު ކުރެވިދާނެ ކަމަށް ކުރެވުނު ގަބޫލުކުރުމަކުންނެވެ.
އެއީ "ވަރަށްލޯބިވޭ" އިންމިފަށާ ހަރަކާތް މެދުވެރިކޮށް އަޅުގަނޑުމެން މި ފަށާ ދަތުރުގެ ބިންގަލެވެ. މިއީ އިންސާނިއްޔަތުކަން އިސްކުރުމަށް ކުރާ ދަތުރެކެވެ. ގުޅުންތައް ބަދަހިކޮށް، މުޖުތަމަޢު ވަރުގަދަކުރުމުގެ ދަތުރެކެވެ. ސަބަބަކީ ޤައުމެއްގެ މުސްތަޤްބަލް ބައްޓަންވަނީ ހަމައެކަނި އެ ޤައުމެއްގައި ބިނާކުރާ އިމާރާތްތަކަކުންނެއް ނޫނެވެ. އެ ޤައުމެއްގެ މީހުން އެކަކު އަނެކަކަށް އިޙްސާސްކޮށްދޭ ގޮތުގެ މައްޗަށް ވެސްމެއެވެ.
އިޖުތިމާއީ އިންގިލާބަކީ ހަމައެކަނި ނިޒާމުތަކަށް އަންނަ ބަދަލެއް ނޫނެވެ. އެއީ އިންސާނާގެ ހިތަށާއި ވިސްނުމަށް އަންނަ ބަދަލެކެވެ. އަޅުގަނޑުމެންގެ ތެރޭގައި އޮތް ބީރައްޓެހިކަމާއި، އެކަކު އަނެކަކަށް ޝައްކުކުރުމުގެ އާދަ ދޫކޮށް، އެކުވެރިކަމާއި އޯގާތެރިކަމުގެ އަތެއް ދިއްކޮށްލުމަކީ މި އިންގިލާބުގެ ފެށުމެވެ. ކޮންމެ ދުވަހަކު އަޅުގަނޑުމެން ކުރާ ކުދިކުދި ހެޔޮ ކަންތައްތަކުން، މުޅި މުޖުތަމަޢުގެ މިޞްރާބު ބަދަލުކޮށްލެވިދާނެއެވެ.
އަޅުގަނޑުމެން މިއެދޭ އުޖާލާ މުސްތަޤްބަލް ފެށެނީ، މި އާދައިގެ ނަމަވެސް ބާރުގަދަ މެސެޖުންނެވެ. – "އަހަރެންގެ ކުރިމަތީގައި ތިއީ ރައްކާތެރިކަން ލިބިގެންވާ މީހެކެވެ. އަހަރެން ތިބާ ބަލައިގަންނަމެވެ. އަހަރެންގެ ހިތުގައި ތިބާއަށް ވަނީ ނުހަނު މަތިވެރި ގަދަރެއް ދެވިފައެވެ."
ހަމައެއާއެކު، އެއީ އަޅުގަނޑުމެންގެ މުޖުތަމަޢުގެ ބިންގާކަމަށް ހަދައިގެންނެވެ. އަދި މިބިންގަލުގެ މަތީގައި ބިނާކުރެވޭ މުސްތަޤްބަލަކީ އުފާވެރިކަމާއި، އަމާންކަމާއި، ބާއްޖަވެރިކަމުން ފުރިގެންވާނެ މުސްތަޤްބަލެއްކަމުގައި ހެދުމުގެ ފުރިހަމަ އިތުބާރާ ޔަގީންކަމާއެކުގައެވެ. މި އުންމީދީ ދަތުރުގައި އަޅުގަނޑުމެން އެންމެން ބައިވެރިވެ، އޯގާތެރިކަމުގެ އާ ސަގާފަތެއް އާލާކުރުމަށް ދައުވަތު އަރުވަމެވެ.