ޝަރުއީ ދާއިރާގެ މިނިވަންކަން ކަށަވަރުކޮށް ހިންގުމަށް މާލީ އުސޫލެއް ކަނޑައަޅައިފި

ޝަރުއީ ދާއިރާގެ މިނިވަންކަން ކަށަވަރުކޮށް، އެ ދާއިރާގެ ހިންގުމަށް މިނިވަން ނިޒާމެއް ގެނައުމަށް، ފިނޭންސް މިނިސްޓްރީން މާލީ އުސޫލެއް ކަނޑައަޅައިފިއެވެ.

ފިނޭންސް މިނިސްޓްރީން ވަނީ ރާއްޖޭގެ ޝަރުއީ ދާއިރާއަށް މާލީ މިނިވަންކަން ކަށަވަރުކުރުމަށްޓަކައި ރައީސް ޑރ. މުޙައްމަދު މުޢިއްޒު ގެންގުޅުއްވާ ތަސައްވަރާ އެއްގޮތަށް 'ޝަރުއީ ދާއިރާގެ ގުޅުންހުރި މާލީ ކަންކަމުގައި އަމަލުކުރާނެ ގޮތުގެ އުސޫލު' މިއަދު ޝާއިއުކޮށްފައެވެ.

މި އުސޫލަކީ އަދުލު އިންސާފުގެ ދާއިރާއަށް ދައުލަތުގެ ބަޖެޓުން ކަނޑައަޅާ ފައިސާ ރޭވުމާއި، ދޫކުރުމާއި، ބެލެހެއްޓުމުގެ އިތުރުން ރިޕޯޓްކުރުމަށްޓަކައި އެ ދާއިރާއަށް ޚާއްސަ އޮނިގަނޑެއް އެކަށައެޅުމުގެ މަގްސަދުގައި އެކުލަވާލާފައިވާ އުސޫލެއް ކަމަށް ފިނޭންސް މިނިސްޓްރީން ބުންޏެވެ. އަދި އެއީ ދައުލަތުގެ މާލިއްޔަތު ގަވާއިދުގެ ދަށުން އެކުލަވާލާފައިވާ މި އުސޫލަކީ، ދައުލަތުގެ މާލިއްޔަތު ގާނޫނާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެ މަތިން، ދައުލަތުގެ މާލީ ނިޒާމުގެ ތެރޭގައި އެއް މިންގަނޑުތަކެއް ހިފެހެއްޓުމާއެކު، ޝަރުއީ ދާއިރާގެ މަސައްކަތްތަކަށް ބޭނުންވާ ޚާއްސަ އިންތިޒާމުތަކަށް މަގުފަހިކޮށްދޭ އުސޫލެއް ކަމަށް މިނިސްޓްރީން ބުންޏެވެ.

ފިނޭންސް މިނިސްޓަރު މޫސާ ޒަމީރު މަޖިލީހުގެ ޖަލްސާގައި ވާހަކަ ދައްކަވަނީ: --- ފޮޓޯ: މަޖިލިސް

މި އުސޫލުގެ މައިގަނޑު އެއް ބަޔަކީ ބަޖެޓް ކަނޑައެޅުމާއި ބަޖެޓް ތަންފީޒުކުރުމުގައި ގެންގުޅޭނެ ވަކި މިންގަނޑުތަކެއް ތައާރަފުކުރުން ކަމަށާއި މީގެ ތެރޭގައި ފައިސާ ދޫކުރުމާއި ޒިންމާދާރުކުރުވުމުގެ ހަރުދަނާ އުސޫލުތަކެއް ހިމެނޭނެ ކަމަށް މިނިސްޓްރީން ބުންޏެވެ. އަދި ކޮންމެ އަހަރަކު ވެސް ރައްޔިތުންގެ މަޖިލީހުން ފާސްކުރާ ދައުލަތުގެ ބަޖެޓުގައި ޝަރުއީ ދާއިރާއަށް ބޭނުންވާ ފައިސާ ހިމަނާނެކަމަށް އުސޫލުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ކަމަށް އެ މިނިސްޓްރީން ބުންޏެވެ.

އެ އުސޫލުގައިވާ ގޮތުން ކޮންމެ އަހަރެއް ފެށުމުގައި، ދައުލަތަށް ލިބޭނެކަމަށް އެ އަހަރަކު އަންދާޒާކުރާ އާމްދަނީގެ ދެ އިންސައްތައަށްވުރެ މަދު ނޫން މިންވަރެއް ޝަރުއީ ދާއިރާއަށް ކަނޑައަޅަންވާނެ ކަމަށް އުސޫލުގައި ވަނީ ބަޔާންކޮށްފައެވެ. މި މިންވަރު ހިސާބުކުރުމުގައި، ވަކި ކަމަކަށް ޚާއްސަކޮށްފައިވާ އާމްދަނީއާއި އަދި އަލަށް ތައާރަފުކުރަން ނިންމާ އާމްދަނީއިން ލިބޭނެކަމަށް ލަފާކުރާ އާމްދަނީ ނުހިމެނެއެވެ.

މާލީ މުޢާމަލާތްތައް ހަރުދަނާކޮށް ބެލެހެއްޓުމަށްޓަކައި، ޝަރުއީ ދާއިރާއަށް ދެވޭ ޖުޑީޝަރީ ސެކްޓޯރަލް ގްރާންޓް އެހީ ލިބުމާއި، ބެލެހެއްޓުމާއި އަދި ޚަރަދުކުރަންވާނީ މިނިސްޓްރީން ކަނޑައަޅާ ގޮތެއްގެ މަތިން މޯލްޑިވްސް މަނިޓަރީ އޮތޯރިޓީ (އެމްއެމްއޭ) ގައި ހުޅުވާފައިވާ ޚާއްސަ އެކައުންޓެއް މެދުވެރިކޮށެވެ. މި އެކައުންޓުން ކުރެވޭ ހުރިހާ މުއާމަލާތްތަކެއް ހިންގަންވާނީ ދައުލަތުގެ މާލިއްޔަތުގެ ގަވާއިދާ އެއްގޮތްވާ ގޮތުގެ މަތިން، ދައުލަތުގެ ޕަބްލިކް އެކައުންޓިން ސިސްޓަމް މެދުވެރިކޮށެވެ. މީގެ ސަބަބުން މާލީ ކަންކަން ކޮންޓްރޯލްކުރުމާއި، މުއާމަލާތްތައް ރެކޯޑުކުރުމާއި، އަދި ދާއިރާގެ ޚަރަދުތައް ދައުލަތުގެ މައި ހިސާބުތަކާ އަޅާކިޔައި ތަފުސީލު ހޯދުމަށް ފަސޭހަވެގެންދާނެ ކަމަށް މިނިސްޓްރީން ބުންޏެވެ.

މީގެ އިތުރުން، މެދު ރާސްތާގެ ސިޔާސަތުތަކާއި ބަޖެޓާ ގުޅޭ ހަރުދަނާ އުސޫލުތަކެއް ވެސް މި އުސޫލުގައި ހިމަނާފައިވެއެވެ. ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ޖުޑީޝަލް އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަން (ޑީޖޭއޭ)އިން ޝަރުއީ ދާއިރާގައި އެކުލެވިގެންވާ ބަޖެޓު ތައްޔާރުކޮށް، ކޮންމެ އަހަރެއްގެ ސެޕްޓެމްބަރު 30ގެ ކުރިން މާލީ ވުޒާރާއަށް ހުށަހަޅަންވާނެ ކަމަށް އެ އުސޫލުގައި ވަނީ ބަޔާންކޮށްފައެވެ. މި ބަޖެޓުގައި މެދު ރާސްތާގައި ލިބޭނެކަމަށް ލަފާކުރާ އާމްދަނީގެ ތަފުސީލު ހިމަނަންޖެހާއިރު، ބަޖެޓު ޑެފިސިޓް ވާނެކަމަށް ބެލެވޭނަމަ، އެކަމަށް ބޭނުންވާ ފައިސާ ހޯދާނެ ގޮތުގެ ޕްލޭނެއް ހިމަނަންވާނެ ކަމަށް އުސޫލުގައިވެއެވެ.

މުހިންމު ކަމެއްގެ ގޮތުގައި ފިނޭންސް މިނިސްޓްރީން ފާހަގަކޮށްފައި ވަނީ، ބަޖެޓު ޑެފިސިޓްވާ ހާލަތްތަކުގައި ޚަރަދުތައް ހުންނަންވާނީ ލިބޭނެކަމަށް ލަފާކުރާ ޖުމްލަ އާމްދަނީއާއި ބޭންކު ބެލެންސަށްވުރެ އިތުރުނުވާ މިންވަރެއްގައި ކަމަށް އުސޫލުގައިވެއެވެ.

ބަންޑާރަ ނައިބު އުޝާމާއި ރައީސް މުއިއްޒު: ---- ފޮޓޯ/ ރައީސް އޮފީސް

ބަޖެޓު ހިންގުމާއި ބެލެހެއްޓުމުގެ އިޖުރާއަތުތައް ވެސް މި އުސޫލުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. އޭގެ ތެރޭގައި ހިމެނެނީ:

• މަޝްރޫއުތަކަށް ފައިސާ ހޯދުމާއި ޚަރަދުތައް ބެލެހެއްޓުމުގެ ސިޔާސަތުތައް އެކަށައެޅުމުގެ ޒިންމާ އުފުލާނީ ޗީފް ޖުޑީޝަލް އެޑްމިނިސްޓްރޭޓަރު.
• މާލީ ޒިންމާދާރު ވެރިޔާ އެ ސިޔާސަތުތަކާ އެއްގޮތަށް ބަޖެޓު ތަންފީޒުކުރުމުގެ ޒިންމާ އުފުލުން.
• ކަނޑައެޅިފައިވާ ބަޖެޓުން ބޭރުން ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހޭ ޚަރަދެއް ކުރިމަތިވެއްޖެނަމަ، އެ ޚަރަދެއް ކުރުމުގެ ކުރިން ސަޕްލިމެންޓްރީ ބަޖެޓެއް ފާސްކުރުން.
• މިފަދަ ބަޖެޓެއްގެ ސަބަބުތަކާއި ތަފުސީލު މާލީ ވުޒާރާއަށް ހުށަހަޅައި، އާންމުކުރުން.

ތަރައްގީގެ މަޝްރޫއުތަކާ ގުޅޭ ގޮތުން އުސޫލުގައި ވަނީ، ޝަރުއީ ދާއިރާގެ ޕަބްލިކް ސެކްޓާ އިންވެސްޓްމަންޓް ޕްރޮގްރާމް (ޕީއެސްއައިޕީ) މަސައްކަތްތަކަށް ޚަރަދުކުރާނީ އެ ދާއިރާއަށް ދެވޭ ސެކްޓޯރަލް ގްރާންޓް އެހީގެ ތެރެއިން ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް، ވަކި ޝަރުތުތަކަކާއެކު ދައުލަތުން އިތުރު އެހީ ފޯރުކޮށްދިނުމުގެ ފުރުސަތު އޮންނާނެ ކަމަށް އުސޫލުގައިވެއެވެ. މިފަދަ އެހީއެއް ދިނުމުގެ ކުރިން، ކަމާބެހޭ ސަރުކާރުގެ އިދާރާއަކާއި ޑީޖޭއޭއާ ދެމެދު އެއްބަސްވުމެއްގައި ސޮއިކޮށް، ދައުލަތުން ބޭރުގެ ފަރާތްތަކުން ލިބޭ އެހީގެ ތަފުސީލު ވެސް މާލީ ވުޒާރާއަށް ހުށަހަޅަންޖެހޭނެ ކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ.

މި އުސޫލުގެ ދަށުން މުވައްޒަފުންގެ މުސާރައާއި އިނާޔަތްތައް ދިނުމުގައި ޕޭ ކޮމިޝަންގެ މިންގަނޑުތަކަށާއި، ދައުލަތުގެ މުސާރައިގެ ސިޔާސަތުގެ ގާނޫނަށާއި، އަދި ވަޒީފާއާބެހޭ ގާނޫނަށް އަމަލުކުރަންޖެހެއެވެ. އެގޮތުން ވަގުތީ މުވައްޒަފުން ނެގޭނީ ވެސް މި މިންގަނޑުތަކުގެ ތެރެއިން، ބަޖެޓުގައި ފައިސާ ހުރިކަން މާލީ ޒިންމާދާރު ވެރިޔާ ކަށަވަރުކުރުމަށްފަހު ކަމަށް ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. އަދި ކޮންމެ މަހަކު ކުރަންޖެހޭ މުހިންމު ޚަރަދުތައް ކަމަށްވާ ކުއްޔާއި، އަދި ބިލްތައް ފަދަ ކަންކަމަށް ފައިސާ ހުރިކަން ކަށަވަރުނުކޮށް އިތުރު ޚަރަދުތަކަކަށް ޒިންމާވެގެން ނުވާނެ ކަމަށް ވެސް އެ އުސޫލުގައިވެއެވެ.

މާލީ ގޮންޖެހުންތައް ކުޑަކުރުމުގެ ގޮތުން، ތަކެއްޗާއި ޚިދުމަތުގެ އަގު ހެޔޮކުރުމަށް އެއްވެސް ކަހަލަ ސަބްސިޑީއެއް ނުވަތަ އެހީއެއް ނުދެވޭނެ ކަމަށް މި އުސޫލުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވެއެވެ. އަދި ބަދަލުގެ ގޮތުގައި ފައިސާ ދޭންޖެހޭ ހާލަތްތަކުގައި، އެ ފައިސާ ދޫކުރެވޭނީ ކޯޓުގެ ނިހާއީ ހުކުމަކަށްފަހު، ޝަރުއީ ދާއިރާގެ ބަޖެޓުންނެވެ.

ފިނޭންސް މިނިސްޓްރީން ބުނި ގޮތުގައި ދެފުށް ފެންނަ ގޮތަށް ކަންކަން ހިންގުމަށްޓަކައި، ކޮންމެ މަހަކު ކުރެވޭ ޚަރަދުތަކުގެ ތަފުސީލު ހިނގަމުންދާ މަސް ނިމުމުގެ ކުރިން އާންމުކުރަންޖެހެއެވެ. އަދި ބޭންކް އެކައުންޓާ ދިމާވާ ގޮތަށް ތައްޔާރުކުރާ އެމަހެއްގެ ޚަރަދުގެ ރިޕޯޓު، ޖެހިގެން އަންނަ މަހުގެ 15 ގެ ކުރިން މާލީ ވުޒާރާއަށް ހުށަހަޅަންވާނެއެވެ. ޝަރުއީ ދާއިރާއަށް ސެކްޓޯރަލް ގްރާންޓް ދޫކުރެވޭނީ ދައުލަތުގެ ކޭޝްފްލޯއަށް ބަލައި، ކޮންމެ މަހަކު ނުވަތަ ކޮންމެ ކުއާޓަރަކު އެއްފަހަރު ކަމަށް ވެސް އެ މިނިސްޓްރީން ބުންޏެވެ.

މި ބަދަލާއެކު ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުޑިޝަރީގެ މާލީ މިނިވަންކަން ކަށަވަރުކުރެވި، އެ ދާއިރާގެ ބެޖެޓު ތަންފީޒުކުރުމާއި ރިޕޯޓުކުރުމުގެ ނިޒާމު އިތުރަށް ހަރުދަނާވެގެންދާނެ ކަމަށް އެ މިނިސްޓްރީން ބުންޏެވެ.