މި އުންމަތަކީ ﷲ ލެއްވި އެންމެ މާތް އުންމަތެވެ. މީގެ ކުރީގެ އުންމަތްތަކަށް ވެސް އެންގެވީ މި އުންމަތް ފާޅުވުމުން އެއްވެސް ޝަރުޠަކައި ނުލާ މި އުންމަތުގެ ނަބިއްޔާއަށް ތަބާވުމަށެވެ. އެކަލޭގެފާނަށް އެއިލާހު ދެއްވި ރިސާލަތަކީ އެންމެ ފުރިހަމަ ރިސާލަތެވެ.
އެ ރިސާލާތައިގެން ވަޑައިގެންނެވި މަތިވެރި ސާހިބާ މުޙައްމަދު صَلَّىٰ اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّم މި އުންމަތުގެ މައްޗަށް އެންމެ ބޮޑަށް ބިރުފުޅުވެވަޑައިގެންނެވި ކަމަކީ ދެއްކުންތެރިކަމެވެ. ދެއްކުންތެރިކަމަކީ ތިމާ ކުރާ ކަމަކަށް ނުވަތަ ކަންތައްތަކަކަށް އިންސާނުންގެ ތަޢުރީފުލިބުން އެދި އަނެކާގެ ކުރިމަތީ އެ ކަމެއް ޒީނަތްތެރިކޮށްގެން ކުރުމެވެ. މިއީ އިޚްލާޞްތެރިކަމުގެ އިދިކޮޅު ސިފައެވެ.
ވަކީން ޚާއްޞަކޮށް އަޅުކަމުގެ ކަންކަމުގައި ﷲ ނޫން އެހެން ފަރާތްތަކުގެ ރުހުން އެދިގެން އެބަޔަކުގެ ކުރިމަތީ ޢަމަލުތައް ޒީނަތްކުރުމެވެ. މިއަށް ޢަރަބި ބަހުން ކިޔަނީ "އައްރިޔާއު"އެވެ. އައްރިޔާއަކީ ކުޑަ ޝިރުކު ކަމުގައި ބަޔާންކުރައްވައި ނަބިއްޔާ صَلَّىٰ اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. «أَلَا أُخْبِرُكُمْ بِمَا هُوَ أَخْوَفُ عَلَيْكُمْ عِنْدِي مِنَ الْمَسِيحِ الدَّجَّالِ؟» قَالَ: قُلْنَا: بَلَى، فَقَالَ: «الشِّرْكُ الْخَفِيُّ، أَنْ يَقُومَ الرَّجُلُ يُصَلِّي، فَيُزَيِّنُ صَلَاتَهُ، لِمَا يَرَى مِنْ نَظَرِ رَجُلٍ» [رواه ابن ماجه (4204)، وحسنه الألباني في مشكاة المصابيح (5333)] މާނައީ: "މަސީޙުއް ދައްޖާލުގެ ފިތުނައަށްވުރެ ބޮޑަށް ތިޔައިބައިމީހުންގެ މައްޗަށް ތިމަންކަލޭގެފާނު ބިރުފުޅުވެވަޑައިގަންނަވާ ކަމެއްގެ ޚަބަރު ދެއްވަން ހެއްޔެވެ؟" (ޞަޙާބީ ބޭކަލުން) ދެންނެވިއެވެ. "އަދިކިއެއްހެއްޔެވެ! އޭގެ ޚަބަރު ދެއްވާށެވެ" ފަހެ، އެކަލޭގެފާނު ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. "އެއީ ފޮރުވިފައިވާ ޝިރުކެވެ. އޭއީ ތިޔަބައިމީހުންކުރެ މީހަކު ނަމާދުކުރަން ތެދުވިއިރު މީހަކު ބަލަންހުރީތީ އެ ނަމާދު ރިވެތިކުރުމެވެ."
މާތް ﷲގެ ރުހުން ނޫން އެހެން ފަރާތެއްގެ ރުހުން ހޯދާ މީހާ އެ ވަނީ ކުޑަ ޝިރުކުގެ ތެރެއަށް ވެއްޓިފައެވެ. އެއީ މާ ބޮޑު ކަމެއްގެ ގޮތުގައި އަޅުގަނޑުމެންނަށް ހީނުވިޔަށް ﷲގެ ޙަޞްރަތުގައި އެއީ ވަރަށް ބޮޑު ފާފައެކެވެ. އެ އިލާހުގެ ރުހުން ހޯދުމުގެ ބަދަލުގައި މީސްތަކުންގެ ރުހުމަށް އެދެވުނީއެވެ. މިއީ ﷲގެ ނަބިއްޔާ صَلَّىٰ اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّم މި އުންމަތުގެ މައްޗަށް އެންމެ ބޮޑަށް ބިރުފުޅުވެވަޑައިގެންނެވި ކަންތަކެވެ. «إِنَّ أَخْوَفَ مَا أَخَافُ عَلَيْكُمُ الشِّرْكُ الْأَصْغَرُ» قَالُوا: وَمَا الشِّرْكُ الْأَصْغَرُ يَا رَسُولَ اللَّهِ؟ قَالَ: «الرِّيَاءُ». (رواه أحمد: 23630) މާނައީ: "ހަމަކަށަވަރުން ތިޔަބައިމީހުންގެ މައްޗަށް ތިމަންކަލޭގެފާނު އެންމެ ބޮޑަށް ބިރުފުޅުގެން ވަޑައިގަންނަވަނީ ކުޑަ ޝިރުކަށެވެ." (ޞަޙާބީ ބޭކަލުން) ދެންނެވިއެވެ. "އޭ ﷲގެ ރަސޫލާއެވެ. ކުޑަ ޝިރުކަކީ ކޮބައިހެއްޔެވެ؟” އެކަލޭގެފާނު ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. "އެއީ ދެއްކުންތެރިކަމެވެ."
ދެއްކުންތެރިކަމާ މެދު އެކަލޭގެފާނު މިހާ ބޮޑަށް ކަންބޮޑުވެވަޑައިގެންނެވީ ކީއްވެގެން ބާއެވެ؟ އާދެ! އެއީ އެ ޢަމަލުގެ ސަބަބުން ﷲއާ ޝިރުކުކުރެވޭތީއެވެ. އެއީލާހު ނޫން ފަރާތެއްގެ ކިބައިން ތަޢުރީފުގެ ބަސްތައް އެދެވޭތީއެވެ. އެ މީހުންގެ ރުހުން ހޯދަން އުޅެވޭތީއެވެ. މާތް ﷲ އަޅުގަނޑުމެން ޚައްލްޤުކުރައްވައި ދުނިޔެއަށް ފޮނުއްވެވީ އެހެން އެއްވެސް ފަރާތެއްގެ އެހީއަކައި ނުލައެވެ. އަޅުގަނޑުމެންނަށް ޓަކައި މި ބިމުގައި ރިޒުޤު ލެއްވެވީ އެހެން އެއްވެސް ފަރާތެއްގެ އެހީއައި ނުލައެވެ. އަޅުގަނޑުމެންނަށް ރައްކާތެރިކަން ދެއްވަނީ އެހެން އެއްވެސް ފަރާތެއްގެ އެހީއައި ނުލައެވެ. މި ކަންކަން ޤަބޫލުކޮށް ހަމައެކަނި އެއިލާހަށް އިޚުލާޞްތެރިވެ ހަމައެކަނި އެއިލާހުގެ ރުހުން އެދިގެން ކަންކަން ކުރުމަކީ ރަނގަޅު ދީންމަތީ ހުރުމެވެ.
ރަސޫލާ ފޮނުއްވެވުނީ އެއްކައުވަންތަ ދީންމަތީ ސާބިތުވެ ހުންނެވުމަށެވެ. ނަބިއްޔާ صَلَّىٰ اللهُ عَلَيْهِ وَسَلَّم ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ. «بُعِثْتُ بِالْحَنِيفِيَّةِ السَّمْحَةِ». (رواه أحمد: 22291) މާނައީ: "ތިމަންކަލޭގެފާނު ފޮނުއްވުނީ ޙަނީފިއްޔަތާއި ލުއިފަސޭހަކަމާއިގެންނެވެ." މި އުންމަތަށް ވެސް އަމުރުވެވިގެން ވަނީ އެ ގޮތެވެ. (*ނޯޓް: ޙަނީފިއްޔަތަކީ ތައުޙީދާ ޤާއިމުކޮށް ޝިރުކުން އެއްކިބާވެގެންވާ އިބްރާހިމްގެފާނުގެ މިއްލަތެވެ.)