އުމުރުގެ ބޮޑުބައި ދަރިން ބަލައި ބޮޑުކުރުމުގައި ހޭދަކުރުމަށްފަހު، ކައިވެންޏަކަށް ނުވަތަ ދާއިމީކޮށް ވަކި ދިރިއުޅުމެއް ފެށުމަށް އެ ކުދިން އެހެން ތަނަކަށް ބަދަލުވުމުން ގޭތެރެއަށް ވެރިވާ ފުން ހިމޭންކަމާ މެދު އަޅުގަނޑުމެން ވިސްނާލީމުތޯއެވެ؟ ސްކޫލަށް ގެންދިއުމާއި، ކާންދިނުމާއި، އަންނައުނު ދޮވުމުގެ ބުރަ މަސައްކަތުން ފުރިފައިވާ ގޭތެރެ ކުއްލިއަކަށް ހުސްވެ، މައިންބަފައިން އެކަނިވާ ހިސާބުން އުފެދޭ ނަފުސާނީ ފަޅުކަމަކީ ހަމައެކަނި ހުޅަނގުގެ ގައުމުތަކަށް ހާއްސަ ކަމެއް ނޫނެވެ. ނަފުސާނީ މާހިރުން "އެމްޕްޓީ ނެސްޓް ސިންޑްރޯމް" ނުވަތަ ހުސް ހާލީގެ އިހުސާސްގެ ގޮތުގައި ސިފަކުރާ މި ހާލަތަކީ، ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިޖުތިމާއީ ފޭރާމަށް އަންނަމުންދާ ބަދަލުތަކާއެކު، އަޅުގަނޑުމެންގެ ތެރޭގައިވެސް ހަލުވިކަމާއެކު ފެތުރެމުންދާ ނަމަވެސް، އެކަމާ މެދު އެކަށީގެންވާ މިންވަރަށް ވާހަކަދެކެވެމުން ނުދާ މައްސަލައެކެވެ. އަޅުގަނޑު ގަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި، މިއީ ހަމައެކަނި ދިރިއުޅުމުގެ އާދައިގެ މަރުހަލާއެއް ކަމަށް ބަލައި ދޫކޮށްލެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ؛ މިއީ މުޖުތަމައުގެ ފުރިހަމަ ސަމާލުކަމާއި އަޅާލުން ބޭނުންވާ ނަފުސާނީ ބޮޑު ބަދަލެކެވެ.
ސިއްހީ އަދި ނަފުސާނީ ދާއިރާގެ ލިޔުންތަކުގައި ބަޔާންކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، މިއީ ކްލިނިކަލް ބައްޔެއް ނޫނެވެ. ނަމަވެސް މިއީ ދަރިން އަމިއްލަ ދިރިއުޅުމެއް ފަށައި ގެއިން ނުކުމެގެން ދިއުމުން، މައިންބަފައިންނަށް ކުރިމަތިވާ އެކަނިވެރިކަމާއި، ހިތާމައާއި، ދިރިއުޅުމުގެ މަގުސަދު ގެއްލިއްޖެކަމުގެ ފުން އިހުސާސެވެ. ދިވެހި މުޖުތަމައުގެ އޮނިގަނޑަށް ބަލާއިރު، މިކަން މިހާރު ވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް އާންމުވެފައެވެ. އަތޮޅުތެރޭގެ ރަށްރަށަށް ކުރާ ދަތުރުތަކުގައި މިފަދަ އެކަނިވެރި މައިންބަފައިންނާ ބައްދަލުވެފައި އެބަހުއްޓެވެ. ކުރީ ޒަމާނުގައި ބޮޑު އާއިލާއެއް އެއް ފުރާޅެއްގެ ދަށުގައި ދިރިއުޅުނު ނަމަވެސް، މިއަދު ކައިވެނިކޮށްގެން ވަކިން ދިރިއުޅެން އެހެން ތަނަކަށް ބަދަލުވުމާއި، މާލެއަށް ނުވަތަ ރާއްޖެއިން ބޭރު ގައުމަކަށް ދާއިމީކޮށް ދިރިއުޅުން ބަދަލުކުރުމަކީ އާންމު ކަމެކެވެ. އަދި ރަށްރަށުގައިވެސް ދަރިން މީހުންނާ އިނދެ، ކުދިން ލިބުމުން ވަކިން ގޯތި ހޯދައިގެން އަމިއްލަ ގެ އަޅައިގެން އެ ގެއަށް ބަދަލުވުމުން، އެއް ރަށެއްގައި އުޅުނު ނަމަވެސް މައިންބަފައިން އެކަނިވެރި ހާލަތަކަށް ބަދަލުވެއެވެ. މިއީ ވަގުތީ ގޮތުން ކުރު މުއްދަތަކަށް ވަކިވުމުގެ ބަދަލުގައި، މައިންބަފައިންގެ ގޭގައި އުޅުމަށްފަހު ދާއިމީކޮށް ވަކި ދިރިއުޅުމަކަށް ބަދަލުވުމެވެ. މި ބަދަލާއެކު، ރަށްރަށުގެ ބޮޑެތި ގޯތިތަކުގައާއި މާލޭގެ ކުދި އެޕާޓްމަންޓުތަކުގައި އެކަނިވެރިކަމާއެކު ދިރިއުޅެމުންދާ މައިންބަފައިންގެ އަދަދު ދަނީ އިންތިހާއަށް އިތުރުވަމުންނެވެ.
މި ބަދަލުގެ އެންމެ ބޮޑު އަސަރެއް ކުރަނީ މައިންނަށެވެ. ދިވެހި އާދަކާދަ އޮންނަ ގޮތުން، ގިނަ މައިންނަކީ އެ މީހުންގެ މުޅި ޒުވާން އުމުރު ދަރިންގެ ކަންކަމުގައި ގުރުބާންކުރާ ބައެކެވެ. އަމިއްލަ ވަޒީފާއާއި، ރައްޓެހިންނާއެކު ހޭދަކުރާ ވަގުތާއި، އަމިއްލަ ހިތްހަމަޖެހުމަށް ކުރާ ކަންކަން ދޫކޮށްލުމަށްފަހު، އެ މީހުންގެ މުޅި ދުނިޔެ ބިނާކުރަނީ ދަރިންގެ ވަށައިގެންނެވެ. ދަރިން ސްކޫލަށް ގެންދިއުމާއި، ޤުރްއާން ކިޔަވައިދިނުމާއި، ޓިއުޝަނަށް ގެންދިއުމާއި، ކާންދިނުމުގައި މުޅި ދުވަސް ހޭދަކުރުމަށްފަހު، އެ ކުދިން ބޮޑެތިވެ އަމިއްލަ ދިރިއުޅުމެއް ފަށައި ވަކިން އުޅެން ބަދަލުވުމުން، އެ މީހުންގެ ދުވަހުގެ ތާވަލު މުޅިން ހުސްވެއެވެ. އެ ހިސާބުން އުފެދޭ ސުވާލަކީ "ދެން އަހަރެން ކުރާނީ ކީއްހެއްޔެވެ؟" މިއެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި ވަގުތު ހުސްވުމެއް ނޫނެވެ. މިއީ އެ މީހުންގެ އަމިއްލަ ނަފުސުގެ އައިޑެންޓިޓީ ނުވަތަ ކާކުކަން އޮޅުންއަރާ ހިސާބެވެ. މަންމައެއްގެ ހައިސިއްޔަތުން އަދާކުރި ބުރަ ދައުރު ނިމުމަކަށް އައުމުން، ދެން ދިރިއުޅުން ކުރިއަށް ގެންދާނެ މިސްރާބެއް ނޭނގި، ގިނަ މައިން ނަފުސާނީ ގޮތުން ނިކަމެތިވެއެވެ.
"އެމްޕްޓީ ނެސްޓް ސިންޑްރޯމް"އާއެކު، ބަދަލުގެ އެންމެ ބޮޑު އަސަރެއް ކުރަނީ މައިންނަށް --ބައެއް މީހުން ދެކޭ ގޮތުގައި ދަރިން ބޮޑުވެ، އަމިއްލަ ފައިމައްޗަށް ތެދުވުމަކީ މައިންބަފައިން އުފާކުރަންޖެހޭ ކަމެކެވެ. އަދި އެއީ ދިރިއުޅުމުގެ ތަބީއީ އުސޫލު ކަމަށް ވުމުން، އެކަމާ ހިތާމަކުރުމަކީ ބޭނުންތެރި ކަމެއް ނޫން ކަމަށް ބުނެފާނެއެވެ. މިކަމުގައި ހަގީގަތެއް ވިޔަސް، އިންސާނީ ތަބީއަތުގައި އަޅާލުމާއި ލޯބި ދިނުމަށް ހޭދަކުރި އެތައް އަހަރެއްގެ އާދަ ކުއްލިއަކަށް ބަދަލުވުމުން ނަފުސާނީ ގޮތުން ކުރާ އަސަރު ކުޑައެއް ނުވާނެއެވެ. އެ ކުދިންގެ ކާމިޔާބީއާ މެދު ފަހުރުވެރިވާ ހާލުގައި ވެސް، ގޭތެރެއިން ފެންނަ ހުސްކަމާއި، ކާމޭޒު ކައިރިން މަދުވާ ގޮނޑީގެ ސަބަބުން އުފެދޭ ނުތަނަވަސްކަމަކީ ދޮގުކުރެވެން ނެތް ހަގީގަތެކެވެ.
ކާމިޔާބު މައިންބަފައިންނަށް ވުމަކީ، ދަރިންނާ ވަކިވާން ޖެހުމުން ކުރާ ހިތާމަ އިހުސާސްކުރުމުގެ ހައްގު ގެއްލޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. އެހެންކަމުން، މި ހިތާމައަކީ ބަލައިގަންނަންޖެހޭ، އަދި އެކަމަށް ޖާގަ ދޭންޖެހޭ ކަމެއް ކަމަށް އަޅުގަނޑު ދެކެމެވެ.
މި ހާލަތުގެ އަލާމާތްތައް ދެނެގަތުމަކީ މުހިންމު ކަމެކެވެ. ނަފުސާނީ ދުޅަހެޔޮކަމާ ބެހޭ ލިޔުންތަކުން ލަފާދޭ ގޮތުގައި، ސަބަބެއް ނެތި އަބަދު ދެރަވެފައި ހުރުމާއި، ކުރިން ކުރާހިތްވި ކަންކަން މަތިން ފޫހިވުމާއި، ނިދުމަށާއި ކެއުމަށް ބަދަލު އައުމަކީ އެމްޕްޓީ ނެސްޓް ސިންޑްރޯމްގެ އަލާމާތްތަކެވެ. ރާއްޖޭގެ ރަށްރަށުގައި ދިރިއުޅޭ އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުންގެ ފަރާތުން މިފަދަ އަލާމާތްތައް ގިނައިން ފެންނަ ކަމަށް އާންމުކޮށް ފާހަގަކުރެވެއެވެ. ދަރިން ކައިވެނިކޮށްގެން އަމިއްލަ ގޯއްޗަށް ބަދަލުވުމުން، ނުވަތަ ދަރިންނާއި މާމަދަރިން ދާއިމީކޮށް މާލެއަށް ނުވަތަ ބޭރު ގައުމަކަށް ދިރިއުޅުން ބަދަލުކުރުމުން، އެކަނިވެރިކަމާއެކު ދިރިއުޅެމުންދާ މައިންބަފައިންގެ ނަފުސާނީ ހާލަތާ މެދު އަޅުގަނޑުމެން މިހާރަށްވުރެ ފުންކޮށް ވިސްނަންޖެހެއެވެ. ގިނަ ފަހަރަށް މި މީހުންނަށް ކުރިމަތިވާ ޖިސްމާނީ ބަލިތަކުގެ އަސްލަކީވެސް މި އެކަނިވެރިކަމާއި ނަފުސާނީ ހާސްކަން ކަމުގައި ވުމަކީ އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ.
"އެމްޕްޓީ ނެސްޓް ސިންޑްރޯމް"އާ ގުޅުންހުރި މައްސަލަތަކަކީ ހަމައެކަނި ފަރުދީ ފެންވަރުގައި ހައްލުކުރެވޭނެ ކަންކަމެއް ނޫން -- މިކަމުން އަރައިގަތުމަށް ކުރެވިދާނެ އެންމެ މުހިންމު އެއް ކަމަކީ، ކުދިން ވަކިން ދިރިއުޅެން ދިޔުމުން، ދެމަފިރިންގެ މެދުގައި އޮންނަ ގުޅުން އަލުން ބަދަހިކުރުމެވެ. ދަރިން ތަރުބިއްޔަތުކުރުމުގެ ބުރަ މަސްއޫލިއްޔަތުގެ ތެރޭގައި ގިނަ ފަހަރަށް ދެމަފިރިންނަށް އެކަކު އަނެކަކަށް ދޭންޖެހޭ ވަގުތު އޮންނަނީ ނުދެވިފައެވެ. އެހެންކަމުން، ގޭތެރެ ހުސްވުމަކީ ދެމަފިރިން އެކުގައި ވަގުތު ހޭދަކޮށް، ކުރިން ނުކުރެވި ހުރި ކަންކަން ކުރުމަށް ލިބޭ ރަނުގެ ފުރުސަތެއްގެ ގޮތުގައި ދެކެންޖެހެއެވެ. އެކުގައި ހިނގާލަން ދިއުމާއި، އާ ތަންތަނަށް ދަތުރުކުރުމާއި، އެކަކު އަނެކަކާ ވާހަކަދައްކައިގެން ގުޅުން ބަދަހިކުރުމަކީ މި ހުސްކަން ފިލުވައިދޭނެ ކަންކަމެވެ. ރޭޑިއޯ އަޑުއެހުމާއި އެކުގައި ޓީވީ ބެލުމަކީ ވެސް ކުރެވިދާނެ ކަމެކެވެ. މިއީ ދިރިއުޅުމުގެ އާ ބާބެއް ފެށުން ކަމުގައި ދެކި، އެކަމަށް މަރުހަބާ ކިޔަން ދަސްކުރަންޖެހެއެވެ.
މީގެ އިތުރުން، އަމިއްލަ ނަފުސަށް ވަގުތު ދީ، އާ ކަންކަން ދަސްކުރުމަކީވެސް ނަފުސާނީ މާހިރުން އިރުޝާދުދޭ ކަމެކެވެ. ދިވެހި މުޖުތަމައުގައި ނަމަ، އަންހެނުންގެ ތަރައްގީއަށް މަސައްކަތްކުރާ ކޮމިޓީތަކުގައި ބައިވެރިވުމާއި، ގުރުއާން ކުލާސްތަކަށް ދިއުމާއި، ނުވަތަ ގޭތެރޭގައި ގަސް ހެއްދުން ފަދަ ކަންކަމަކީ ހިތްހަމަޖެހުން ގެނެސްދޭނެ ކަންކަމެވެ. އުމުރުގެ މި ހިސާބަކީ އަމިއްލަ އުފާތަކަށް އިސްކަންދޭންވީ ވަގުތުކަން ގަބޫލުކުރަންޖެހެއެވެ. މުޖުތަމައުގެ ތެރޭގައި ހަރަކާތްތެރިވުމަކީ އެކަނިވެރިކަން ފިލުވައިދީ، ދިރިއުޅުމުގެ އާ މަގުސަދެއް ހޯދައިދޭނެ ކަމެކެވެ. މިސްކިތުގެ ޖަމާއަތުގައި ބައިވެރިވުމާއި، އަވަށްޓެރިންނާ އޮންނަ ގުޅުން ބަދަހިކުރުމަކީވެސް ދިވެހި މާހައުލުގައި މިކަމަށް އޮތް ވަރަށް ފުރިހަމަ ފަރުވާއެކެވެ.
މައިންބަފައިން އެކަނިވެރިވިޔަ ނުދިނުމަށްޓަކައި ދަރިންގެ ފަރާތުންވެސް ހާއްސަ ސަމާލުކަމެއް ދޭންޖެހެއެވެ. އެއް ރަށެއްގައި ނުވަތަ އެއް ސިޓީއެއްގައި ވަކިން ދިރިއުޅުނު ނަމަވެސް، ދުވާލަކު މަދުވެގެން ދެ އިރު މައިންބަފައިންގެ ގާތަށް ގޮސް ބައްދަލުކޮށްލުމާއި، އެކުގައި ކެއުމެއްގައި ބައިވެރިވެލުމަކީ އެ މީހުންގެ ހިތަށް ބޮޑު ތަސައްލީއެއް ލިބޭނެ ކަމެކެވެ. އަދި ހަވީރުގެ ވަގުތުތަކުގައި މާމަ އަދި ކާފަ ދަރިން ގޮވައިގެން މައިންބަފައިންގެ ގެއަށް ޒިޔާރަތްކޮށްލުމަކީ، އެ ގެއަށް ވެރިވެފައިވާ ފަޅުކަން ފިލައި، އުފާވެރިކަން އާލާވާނެ ކަމެކެވެ. މާލޭގައި ނުވަތަ ރާއްޖެއިން ބޭރުގައި، އެއް ރަށެއްގައި ނޫޅޭ ހާލަތްތަކުގައިވެސް، ޒަމާނީ ޓެކްނޮލޮޖީގެ އެހީގައި ވީޑިއޯ ކޯލް މެދުވެރިކޮށް އަބަދުވެސް ގުޅުން ބޭއްވުމަކީ ދަރިން ކޮންމެހެން ކުރަންޖެހޭ ކަމެކެވެ. ހަމައެއާއެކު، މައިންބަފައިންވެސް ދަރިންނަށް އެ ކުދިންގެ އަމިއްލަ މިނިވަންކަން ދީ، ދަރިންގެ ދިރިއުޅުމުގެ ކޮންމެ ކަމަކާ ބެހުމުގެ ބަދަލުގައި، އެ ކުދިންނަށް އިތުބާރުކޮށް ދުރުން އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދޭ ބައެއްގެ ގޮތުގައި ތިބުމަކީ ދެ ފަރާތުގެ ގުޅުން އިތުރަށް ބަދަހިވެގެންދާނެ ކަމެކެވެ.
ކުދިން ވަކިން ދިރިއުޅެން ދިޔުމުން، ދެމަފިރިންގެ މެދުގައި އޮންނަ ގުޅުން އަލުން ބަދަހިކުރުމަކީ މުހިންމު ކަމެއް -- މި މައްސަލައަކީ ހަމައެކަނި ފަރުދީ ފެންވަރުގައި ހައްލުކުރެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. ދައުލަތުގެ މުއައްސަސާތަކާއި މަދަނީ ޖަމިއްޔާތަކުންވެސް މިކަމަށް ސަމާލުކަން ދޭންޖެހެއެވެ. އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުންނަށް ހާއްސަ އިޖުތިމާއީ މަރުކަޒުތައް ގާއިމުކުރުމާއި، އެ މީހުންނަށް ބޭނުންވާ ނަފުސާނީ އެހީތެރިކަން ފޯރުކޮށްދިނުމުގެ ނިޒާމެއް އޮތުމަކީ ކޮންމެހެން ބޭނުންތެރި ކަމެކެވެ. ރަށްރަށުގައި އެކަނި ދިރިއުޅޭ މައިންބަފައިންގެ ހާލު ބަލައި، އެ މީހުންނަށް ބޭނުންވާ އަޅާލުން ފޯރުކޮށްދިނުމަކީ މުޅި މުޖުތަމައުގެ ޒިންމާއެކެވެ.
އަޅުގަނޑުމެންގެ މުޖުތަމައު ބިނާކުރުމުގައި އެންމެ ބޮޑު ގުރުބާނީއެއް ވި ބަޔަކީ އެއީ ކަމަށް ވާއިރު، އެ މީހުންގެ ހަޔާތުގެ ފަހުކޮޅު އެކަނިވެރިކަމުގެ ތެރެއަށް ދޫކޮށްލުމަކީ އަޅުގަނޑުމެންނަށް ކުރެވޭނެ އެންމެ ބޮޑު އެއް ބޭއިންސާފެވެ.
އަޅުގަނޑުމެންގެ މައިންބަފައިން އެ މީހުންގެ ޒުވާންކަމާއި އުފާތައް ގުރުބާންކުރީ އަޅުގަނޑުމެންގެ މުސްތަގުބަލަށްޓަކައެވެ. އެހެންކަމުން، ދަރިން ބޮޑެތިވެ ވަކި ދިރިއުޅުމެއް ފަށައިގެން ދިއުމުން ގޭތެރެއަށް ވެރިވާ ހިމޭންކަމުގެ ތެރެއަށް އެ މީހުން އެކަނިކޮށްލުމަކީ ކޮށްގެންވާނޭ ކަމެއް ނޫނެވެ. މިއަދު ކޮންމެ ޒުވާނަކުވެސް އަމިއްލަ ނަފުސާ ކޮށްލަންވީ ސުވާލަކީ، ތިމާގެ ކާމިޔާބީގެ ފަހަތުގައި ހުރި މަންމައާއި ބައްޕަގެ ހިތުގައި އުފެދިފައިވާ ފަޅުކަން ފިލުވައިދިނުމަށް ކުރެވެނީ ކޮން ކަމެއްތޯއެވެ. އެ މީހުންގެ ހަޔާތުގެ މި ނާޒުކު މަރުހަލާގައި އެކަނިވެރިވިޔަ ނުދީ، އަޅާލުމާއި ލޯބި ދިނުމަކީ އިހުތިޔާރެއް ނޫނެވެ؛ އެއީ ކޮންމެހެން އަދާކުރަންޖެހޭނެ އެންމެ ބޮޑު ވާޖިބެވެ.