ދުނިޔޭގެ އަވިގަދަ އެއް ގައުމަށް ދިވެހިރާއްޖެ ވާނެއެވެ. އަހަރުގެ ހުރިހާ ދުވަހަކުހެން ބޯމަތިން އިރު ފެންނަން ހުރި ނަމަވެސް، ރާއްޖޭގައި ދިރިއުޅޭ ގިނަ ބައެއްގެ ހަށިގަނޑުގައި ވިޓަމިން ޑީ ހުންނަންޖެހޭ މިންވަރަށް ވުރެ މަދެވެ. ދެކުނު އޭޝިއާގެ ގައުމުތަކަށް އަމާޒުކޮށްގެން ހަދާފައިވާ ދިރާސާތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، މި ސަރަހައްދުގެ އާބާދީގެ ބޮޑު ބައެއް ވިޓަމިން ޑީ އަށް ޖެހިފައިވާއިރު، ރާއްޖޭގެ އަންހެނުންގެ މެދުގައި މި މައްސަލަ އޮތް މިންވަރު ދެނެގަތުމަށް ދިވެހިރާއްޖޭގެ ގައުމީ ޔުނިވަރސިޓީން ވެސް ދަނީ ދިރާސާތައް ކުރަމުންނެވެ. ސުވާލަކީ، އަހަރެމެންގެ ބޯމަތިން އަބަދު އިރު ފެންނަން ހުންނައިރު، ހަށިގަނޑަށް ބޭނުންވާ މިންވަރަށް މި މުހިންމު މާއްދާ ނުލިބެނީ ކީއްވެގެން ހެއްޔެވެ؟
ގިނަ ބަޔަކު ގަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި މީގެ އެއް ސަބަބަކީ އަވިން ސަލާމަތްވުމަށް އުނގުޅާ ސަންލޯޝަނެވެ. ނަމަވެސް ސިއްހީ މާހިރުންގެ ރައުޔު މިއާ ތަފާތެވެ. އެ ބޭފުޅުން ފާހަގަކުރައްވާ ގޮތުގައި، މައްސަލައިގެ އަސްލަކީ އަހަރެމެންގެ ދިރިއުޅުމުގެ ވައްޓަފާޅިއަށް އައިސްފައިވާ ބަދަލުތަކެވެ. ހާއްސަކޮށް މާލެ ފަދަ ތޮއްޖެހިފައިވާ ރަށްރަށުގައި، ގޭތެރޭގައާއި އޮފީސްތަކުގައި އޭސީކޮށްގެން ތިބޭ ތިބުމަކީ މީގެ އެންމެ ބޮޑު އެއް ސަބަބެވެ.
މިކަން ހިނގާ ގޮތް ދެނެގަތުމަށް، ވިޓަމިން ޑީ އުފެދޭ ގޮތް އެނގުން މުހިންމެވެ. ވިޓަމިން ޑީ އަކީ އަހަރެމެންގެ ހަށިގަނޑުގެ ހަމުގައި އުފައްދާ މާއްދާއެކެވެ. އިރުގެ އަލީގައި ހިމެނޭ އަލްޓްރާވައިލެޓް ބީ (ޔޫވީބީ) ދޯދިތައް ހަމަށް އެޅުމުން، ހަމުގެ ތެރޭގައި ކެމިކަލް ރިއެކްޝަނެއް ހިނގައި، ޕްރީ-ވިޓަމިން ޑީ އުފެދެއެވެ. އެއަށްފަހު ލޭގެ ޒަރީއާއިން މިއެކުލެވިގެންވާ މާއްދާ ފުރަމޭ އަދި ގުރުދާއަށް ވާސިލުވެ، ހަށިގަނޑަށް ބޭނުންކުރެވޭ ފޯމަކަށް ބަދަލުކޮށްދެއެވެ. ލޭގެ ޓެސްޓުތަކުން ބަލަނީ ހަށިގަނޑުގައި ރައްކާކުރެވިފައި ހުންނަ މި މާއްދާގެ މިންވަރަށެވެ.
ސިންގަޕޫރުގެ އެކުއިލާ މެޑިކަލް ސެންޓަރުގެ ފައުންޑަރ އަދި މެޑިކަލް ޑިރެކްޓަރު ޑރ. ސްޓީވަން ޗޫ ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، ސަންލޯޝަންގެ ދައުރެއް އޮތް ނަމަވެސް، މައިގަނޑު މައްސަލައަކީ ޝަހަރުތަކުގެ އުމްރާނީ ތަރައްގީއާއި މީހުންގެ ދިރިއުޅުމުގެ އާދަތަކެވެ. އޭނާ ފާހަގަކުރެއްވި ގޮތުގައި، މީހުން ގޭގެއިން ނުކުމެގެން ކާރުގައި ނުވަތަ ސައިކަލުގައި އޮފީހަށް ގޮސް، އަނބުރާ ގެއަށް އަންނަނީ އިރުގެ އަލިކަން ރަނގަޅަށް ހަށިގަނޑަށް ނުލިބިއެވެ. އަދި އޮފީސް ގަޑިތަކަކީ ޔޫވީބީ ދޯދިތައް އެންމެ ރަނގަޅަށް ލިބޭ ވަގުތުތަކަށް ވުމަކީ ވެސް މައްސަލައެކެވެ. މީގެ މާނައަކީ، އިރުގެ އަލި އެންމެ ގަދަ ވަގުތުތަކުގައި ގިނަ މީހުން ތިބެނީ ހަތަރު ފާރު އެތެރޭގައި ހިޔަލުގައި ކަމެވެ.
އޮފީހުގައި ނުވަތަ ގޭގައި އިރުގެ އަލި ވަންނަ ކުޑަދޮރެއްގެ ކައިރީގައި އިނުމަކުން ވެސް މިކަމަށް ހައްލެއް ނުލިބެއެވެ. ސިންގަޕޫރުގެ އެސެންސަސް ހެލްތުގެ ސީނިއަރ ކޮންސަލްޓަންޓް އެންޑޮކްރިނޮލޮޖިސްޓް ޑރ. ސުއޭޒިއާނީ ބިންތެ ޒައިނުއްދީން ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، އާންމުކޮށް ބޭނުންކުރާ ބިއްލޫރިން ޔޫވީބީ ދޯދިތައް އެތެރެވިޔަކަ ނުދެއެވެ. އަދި ހިޔަލުގައި ހުންނައިރު ވެސް ހަމަށް ލިބޭ ޔޫވީބީގެ މިންވަރު ވަރަށް ބޮޑަށް ދަށްވެއެވެ.
ދިވެހިންގެ ހަމުގެ ކުލައަކީ ވެސް ވިޓަމިން ޑީ އުފެއްދުމަށް އޮތް ހުރަހަކަށް ވެދާނެއެވެ. ހަމުގައި ކަޅު ކުލަ (މެލަނިން) ގިނަވާ ވަރަކަށް، ވިޓަމިން ޑީ އުފެއްދުމަށް ބޭނުންވާ ކެމިކަލް ރިއެކްޝަން ހިނގުމުގެ ކުރިން މެލަނިން އިން ޔޫވީބީ ދޯދިތައް ދަމައިގަނެއެވެ. މީގެ މާނައަކީ ދޮން މީހުންނާ އަޅައިބަލާއިރު، ކަޅު ކުލައިގެ ހަމެއް ހުންނަ މީހުންނަށް އިރުގެ އަލީގައި ގިނަ ވަގުތު ހޭދަކުރަން ޖެހުމެވެ. މީގެ އިތުރުން، އަންހެނުން ހެދުން އަޅާ ގޮތާއި، އަވީގައި އުޅުމުން ހަންގަނޑު ކަޅުވެދާނެތީ އިރުގެ އަލިން ރައްކާތެރިވުމަށް ކުރާ މަސައްކަތްތަކަކީ ވެސް އަންހެނުންގެ މެދުގައި މި މައްސަލަ ބޮޑުވާ ސަބަބެކެވެ.
ހަށިގަނޑުގެ ބަރުދަން އިތުރުވުމަކީ ވެސް ވިޓަމިން ޑީ މަދުވުމަށް މަގުފަހިކުރާ ކަމެކެވެ. ސަބަބަކީ މިއީ ސަރުބީގައި ގިރޭ ވިޓަމިނަކަށް ވުމުން، ހަށިގަނޑުގައި ސަރުބީ ގިނަވާ ވަރަކަށް މި ވިޓަމިން ސަރުބީގެ ތެރޭގައި ތާށިވެ، ހަށިގަނޑުގެ އެހެން ގުނަވަންތަކަށް ބޭނުންކުރަން ދަތިވުމެވެ. ހަމައެހެންމެ، އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުންގެ ހަމުން ވިޓަމިން ޑީ އުފައްދާ މިންވަރު ދަށްވުމަކީ ވެސް އާންމު ކަމެކެވެ.
ވިޓަމިން ޑީ އަކީ ކަށިތަކުގެ ވަރުގަދަކަމަށް ކޮންމެހެން ބޭނުންވާ ކެލްސިއަމް ހަށިގަނޑަށް ނެގުމަށް އެހީތެރިވެދޭ މާއްދާއެކެވެ. މިއީ އުމުރުން ދުވަސްވުމުން ކަށިތައް ފީވުން (އޮސްޓިއޯޕޮރޯސިސް) ފަދަ ބަލިތަކުން ރައްކާތެރިކޮށްދޭ ކަމެކެވެ. މާބަނޑު ދުވަސްވަރު ބަނޑުގައި އޮންނަ ދަރިފުޅުގެ ކަށިތައް އުފެދުމަށް ވެސް މިއީ މުހިންމު މާއްދާއެކެވެ. މީގެ އިތުރުން، ހަކުރުބަލީގެ ނުރައްކާ ކުޑަކުރުމަށާއި، ލޭގެ ޕްރެޝަރު ދަށްކޮށްދީ ހިތުގެ ބަލިތަކުން ދުރުކޮށްދިނުމަށް ވެސް ވިޓަމިން ޑީ މުހިންމު ދައުރެއް އަދާކުރެއެވެ. އަދި ހެނދުނުގެ އިރުގެ އަލިކަން ހޯދުމަކީ ނިދިމަޑުކަން ފިލުވައިދީ، މީހާ ތާޒާކޮށްދޭ ކަމެއް ވެސް މެއެވެ.
ހަށިގަނޑުގައި ވިޓަމިން ޑީ ހުންނަންޖެހޭ މިންވަރާ މެދު ސިއްހީ މާހިރުންގެ މެދުގައި ވެސް ހިޔާލުތަފާތުވުންތަކެއް އެބަހުއްޓެވެ. ބައެއް ގައިޑްލައިންތަކުގައި ބަޔާންކުރާ ގޮތުން 20 އެންޖީ/އެމްއެލް އަށް ވުރެ ދަށްވުމަކީ ވިޓަމިން ޑީ މަދުވުމެވެ. އަދި ބައެއް ހާލަތްތަކުގައި 30 އެންޖީ/އެމްއެލް ގައި ބެހެއްޓުމަށް ލަފާދެއެވެ. ނަމަވެސް ޑރ. ސުއޭޒިއާނީ ފާހަގަކުރެއްވި ގޮތުގައި، ކޮންމެ މީހަކަށް ވެސް އެންމެ ފުރިހަމަ ވަކި މިންވަރެއް ކަނޑައެޅިފައެއް ނުވެއެވެ. ލޭގެ ޓެސްޓަކުން ދައްކާ ނަތީޖާއަކީ ހަމައެކަނި އެއް ދުވަހެއްގެ މިންވަރު ކަމަށް ވުމުން، ހާސްވުމުގެ ބަދަލުގައި ޑޮކްޓަރުންގެ ލަފާ ހޯދުން މުހިންމެވެ.
އެހެންކަމުން، މެންދުރުގެ ގަދަ އަވީގައި ސަންލޯޝަން ނުލައި ހިނގުމަކީ ހައްލު ހެއްޔެވެ؟ ނޭޝަނަލް ސްކިން ސެންޓަރުގެ އެސޯސިއޭޓް ކޮންސަލްޓަންޓް ޑާމަޓޮލޮޖިސްޓް ޑރ. ކްރިސްޓަލް ފުއާން ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، ރައްކާތެރިކަމެއް ނެތި އިރުގެ އަވީގައި ގިނަ ވަގުތު ހޭދަކުރުމަކީ ހަމުގެ ކެންސަރަށް މަގުފަހިވާ ކަމެކެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި ޑރ. ޗޫ ލަފާދެއްވަނީ، ހެނދުނު ނުވަތަ ހަވީރުގެ ވަގުތުގައި، ހަށިގަނޑުގެ ބައެއް ހާމައަށް ހުންނަ ގޮތަށް ކުރު ވަގުތުކޮޅަކަށް ގަވާއިދުން އަވީގައި އުޅުމަށެވެ.
އިރުގެ އަލީގެ އިތުރުން ކެއިންބުއިމުން ވެސް ވިޓަމިން ޑީ ހޯދިދާނެއެވެ. ޑރ. ފުއާން ފާހަގަކުރެއްވި ގޮތުގައި، ވިޓަމިން ޑީ މުއްސަނދިކޮށްފައިވާ ކިރާއި، ތެޔޮ ހިމެނޭ މަހަކީ މީގެ ރަނގަޅު މަސްދަރުތަކެކެވެ. ދިވެހިންގެ އާންމު ކެއުމުގައި ހިމެނޭ ކަނޑުމަހަކީ ވެސް ވިޓަމިން ޑީ ލިބޭނެ ގޮތެކެވެ. ނަމަވެސް، ވިޓަމިން ޑީ ވަރަށް ބޮޑަށް ދަށްވެފައިވާ މީހުންނަށް އެންމެ ރައްކާތެރި އަދި ފަސޭހަ ގޮތަކީ ޑޮކްޓަރެއްގެ ލަފާގެ މަތިން ސަޕްލިމެންޓް ބޭނުންކުރުމެވެ. އަމިއްލައަށް ގޮތް ނިންމައިގެން މާގިނައިން ވިޓަމިން ޑީ ބޭސް ކެއުމަކީ ލޭގައި ކެލްސިއަމް ގިނަވެ، ކިޑްނީ ފެއިލްވުން ފަދަ ނުރައްކާތެރި މައްސަލަތަކާ ކުރިމަތިލާންޖެހިދާނެ ކަމެކެވެ.
ވިޓަމިން ޑީ މަދުވުމަކީ ހަމައެކަނި އަވި ނުލިބިގެން ދިމާވާ ކަމެއް ނޫނެވެ. މިއީ އަހަރެމެންގެ ދިރިއުޅުމުގެ ވައްޓަފާޅިއާއި، ކެއިންބުއިމުގެ އާދަތަކާ ގުޅިފައިވާ ހައްސާސް މައްސަލައެކެވެ. ރައްކާތެރިކަމާއެކު އިރުގެ އަލި ހޯދުމާއި، ފައިދާހުރި ކާނާ ކެއުމުގެ އިތުރުން، ޑޮކްޓަރުންގެ ލަފާގެ މަތިން އަމަލުކުރުމަކީ މި މުހިންމު މާއްދާ ހަށިގަނޑުގައި ހިފެހެއްޓުމަށް އެޅިދާނެ އެންމެ ހަރުދަނާ ފިޔަވަޅެވެ.