ސްކްރީންތަކުގެ އަޅުންނަށް ކުދިން ވިޔަނުދީ، އުމުރުފުރާތައް ގުޅުވައިދޭނެ އާންމު ޖާގަތަކެއް ގާއިމުކުރުމަކީ މިއަދު މަޖުބޫރު ކަމެކެވެ.
އަޅުގަނޑުމެންގެ ކުދިން މިއަދު ހޭދަކުރަނީ ކޮންފަދަ މާހައުލެއްގައިތޯއެވެ؟ އަތްމަތީގައި އޮންނަ ކުޑަކުޑަ ސްކްރީނަކުން މުޅި ދުނިޔެއާ ގުޅިފައިވާ ކަމަށް ހީވިޔަސް، ހަގީގަތުގައި ގިނަ ކުދިންނާއި ޒުވާނުން އެ ތިބެނީ ނަފްސާނީ ގޮތުންނާއި އިޖުތިމާއީ ގޮތުން އެކަހެރިވެފައެވެ. މައުލޫމާތު ހޯދުމަށް ފަސޭހަ، އަދި ސިކުންތުކޮޅެއްގެ ތެރޭގައި ބައްރުތައް ހުރަސްކޮށް މުއާމަލާތް ކުރެވޭ ޒަމާނެއްގައި އުޅެމުންދިޔަ ނަމަވެސް، މުޖުތަމައުގެ ގުޅުންތައް ދަނީ ހީނަރުވަމުންނެވެ. ދުނިޔޭގެ ސިއްހަތު ޖަމިއްޔާ (ޑަބްލިއުއެޗްއޯ) އިން ލަފާކުރާ ގޮތުގައި، ދުނިޔޭގެ ކޮންމެ ހަ މީހަކުން އެކަކީ އެކަނިވެރިކަން ތަޖުރިބާކުރާ މީހެކެވެ. މިއީ ޖިސްމާނީ އަދި ނަފްސާނީ ދުޅަހެޔޮކަމަށް އޮތް ބޮޑު ނުރައްކަލެއް ކަމަށް އެ ޖަމިއްޔާއިން ވަނީ ކަނޑައަޅާފައެވެ. މި މައްސަލައަށް އޮތް ހައްލަކީ ހަމައެކަނި ޓެކްނޮލޮޖީއާ ދުރަށް ދިއުމެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި ބޭނުންވަނީ މީހުން އެއްތަންވެ، ހިޔާލު ބަދަލުކޮށް، އެކުގައި އުނގެނި ދަސްކުރާނެ އާންމު ޖާގަތަކެއް މުޖުތަމައުގައި ބިނާކުރުމެވެ.
ޝާރްޖާގައި ހުންނަ ހައުސް އޮފް ވިސްޑަމް --މިފަދަ ޖާގަތަކުގެ މުހިންމުކަން ދެނެގަނެ، ދުނިޔޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުގައި މިހާރު ދަނީ އާ ކޮންސެޕްޓްތަކަށް މަރުކަޒުތައް ފަރުމާކުރަމުންނެވެ. ޔޫއޭއީގެ ޝާރުޖާގައި ގާއިމުކޮށްފައިވާ "ހައުސް އޮފް ވިޒްޑަމް" އަކީ މީގެ ފުރިހަމަ މިސާލެކެވެ. އެތަނަކީ ހަމައެކަނި ހިމޭންކަމާއެކު ފޮތް ކިޔަން ތިބޭ ސަގާފީ ކުތުބުހާނާއެއް ނޫނެވެ. އެއީ ދަރިވަރުންނާއި ވިޔަފާރިވެރިން އެކުގައި މަސައްކަތްކުރާ، ކުޑަކުދިން ވާހަކަ އަޑުއެހުމުގެ ސެޝަންތަކުގައި ބައިވެރިވާ، އަދި އުފެއްދުންތެރިން އާ ކަންކަން ތަޖުރިބާކުރާ މަރުކަޒެކެވެ. އެތަނުގެ އުމްރާނީ ފަރުމާ ބިނާކޮށްފައިވަނީ ހާމަކަން ބޮޑު، މީހުން ގުޅުވައިދޭ، އަދި އެކުގައި ވިސްނައި ފިކުރުކުރުމަށް މަގުފަހިވާ ގޮތަށެވެ. ޓެކްނޮލޮޖީ އެތަނުގައި ބޭނުންކުރަނީ އިންސާނީ ގުޅުންތަކުގެ ބަދަލުގައެއް ނޫނެވެ. އޭގެ ބަދަލުގައި ޓެކްނޮލޮޖީ ބޭނުންކުރަނީ އެ ގުޅުންތައް އިތުރަށް ބަދަހިކޮށް، އުފެއްދުންތެރިކަމަށް ޖާގަ ދިނުމަށެވެ.
ދިވެހިރާއްޖެއަށް ބަލާއިރު، އަޅުގަނޑުމެންގެ މުޖުތަމައަށް މިއަދު އެންމެ ބޮޑަށް ބޭނުންވެފައިވަނީ ހަމަ މިފަދަ "ހިކުމަތުގެ ގޯތި" ތަކެކެވެ. ކުރީ ޒަމާނުގައި ރަށްރަށުގެ ހޮޅުއަށިތަކާއި، ޖޯލިފަތިތަކަކީ އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުންނާއި ޒުވާނުން ބައްދަލުވެ، ދިރިއުޅުމުގެ ތަޖުރިބާތަކާއި ހުނަރުތައް ހިއްސާކުރި ތަންތަނެވެ. ނަމަވެސް، ޒަމާނީ ދިރިއުޅުމުގެ ތެރެއިން އެ ޖާގަތައް ގެއްލި، ކޮންމެ މީހަކު އެ މީހެއްގެ އެޕާޓްމަންޓުގެ ހަތަރު ފާރު އެތެރޭގައި އެކަހެރިވެއްޖެއެވެ. މީގެ ނަތީޖާއަކީ، އުމުރުން ދުވަސްވީ މީހުންގެ ކިބައިގައި ހުރި އަގުހުރި މައުލޫމާތާއި ތަޖުރިބާ އާ ޖީލުތަކަށް ފޯރުކޮށްދެވޭނެ މަގެއް ނެތުމެވެ. ރާއްޖޭގައި ގާއިމުކުރާ މިފަދަ މަރުކަޒެއް ވާންޖެހޭނީ، ކާފަމެންނާއި މާމަމެން އެމީހުންގެ ވާހަކަތަކާއި ދިވެހި ތާރީހު ކުދިންނަށް ކިޔައިދޭ، އަދި އޭގެ ބަދަލުގައި ޒުވާނުން އެމީހުންނަށް ޒަމާނީ ޓެކްނޮލޮޖީގެ ހުނަރުތައް ދަސްކޮށްދޭ ފާލަމަކަށެވެ.
އޭއައި އިން އުފައްދާފައިވާ ތަސައްވުރެއް -- އާޓިފިޝަލް އިންޓެލިޖެންސް (އޭއައި) އާއި އަލްގޮރިދަމްތަކުގެ ނުފޫޒު ގަދަވަމުންދާ މި ޒަމާނުގައި، ކުޑަކުދިންނާއި ޒުވާނުން ސްމާޓް ޑިވައިސްތަކުގެ ނޭދެވޭ އަސަރުތަކުން ސަލާމަތްކުރުމަށް މިފަދަ މަރުކަޒުތަކުގެ ދައުރު ވަރަށް ބޮޑެވެ. އަލްގޮރިދަމްތަކަށް މީހުންގެ ޝައުގުވެރިކަން ދެނެގަނެވިދާނެއެވެ. ނަމަވެސް، އެކުގައި ތިބެ އާ ކަންކަން ހޯދައިގަތުމުގެ އުފަލާއި، އިންސާނީ ގުޅުންތަކުން ލިބޭ ހިތްހަމަޖެހުން އެއްވެސް ޓެކްނޮލޮޖީއަކަށް އުފައްދައެއް ނުދެވޭނެއެވެ. މައިންބަފައިންނަށް އިތުބާރާއެކު އެމީހުންގެ ދަރިން ފޮނުވޭނެ، އަދި އެތަނަކުން ކުދިންގެ އަހުލާގަށާއި ވިސްނުމަށް ހެޔޮ ބަދަލުތަކެއް އަންނާނެ ކަމުގެ ޔަގީންކަން އޮންނަ ތަންތަން މުޖުތަމައުގައި ހުންނަން ޖެހެއެވެ. ކުދިން ސްކްރީންތަކަށް ދެވިހިފުމުގެ ބަދަލުގައި، އަމިއްލަ އަތުން މަސައްކަތްކޮށް، އެހެން ކުދިންނާ ގުޅިގެން އުފެއްދުންތެރި ހަރަކާތްތަކުގައި ބައިވެރިވުމަކީ އެ ކުދިންގެ މުސްތަގުބަލަށް އެޅޭނެ އެންމެ ހަރުދަނާ ބިންގަލެވެ.
އޭއައި އިން އުފައްދާފައިވާ ތަސައްވުރެއް -- މިފަދަ މަރުކަޒެއް ރާއްޖޭގައި ކާމިޔާބުކަމާއެކު ހިންގުމަށްޓަކައި، އެތަން ފަރުމާކުރަންވާނީ ދިވެހިވަންތަ ސިފަތަކާއި ޒަމާނީ ވަސީލަތްތައް އެކުލެވޭ ގޮތަށެވެ. އެ ތަނުގައި ވާހަކަ ކިޔައިދޭ ހާއްސަ ޖަގަހަތަކާއި، އަތްތެރި މަސައްކަތްތައް ދަސްކޮށްދޭ ވޯކްޝޮޕްތަކާއި، ޑިޖިޓަލް އުފެއްދުންތެރިކަމަށް ހާއްސަ ލެބްތައް ހުންނަންވާނެއެވެ. މީގެ އިތުރުން، މިތަންތަން ދެމެހެއްޓެނިވި ގޮތެއްގައި ހިންގުމަކީ އެންމެ މުހިންމު ކަމެވެ.
މިއީ ހަމައެކަނި ސަރުކާރުން އިމާރާތެއް އަޅައިފައި ދޫކޮށްލާ އުސޫލުން ކުރެވޭނެ ކަމެއް ނޫނެވެ. ލޯކަލް ކައުންސިލްތަކާއި، އަމިއްލަ ވިޔަފާރިތަކާއި، އަދި މުޖުތަމައުގެ އެކި ޖަމިއްޔާތައް ގުޅިގެން މިތަންތަން ހިންގުމުގެ ޒިންމާ ނަގަންޖެހެއެވެ. ސްޕޮންސަރޝިޕްތަކާއި، މެމްބަރޝިޕް ޕްރޮގްރާމްތައް މެދުވެރިކޮށް މާލީ ގޮތުން ފުދުންތެރި، ދިރުންހުރި ތަންތަނުގެ ގޮތުގައި މި މަރުކަޒުތައް ބެލެހެއްޓިދާނެއެވެ.
އަޅުގަނޑުމެންގެ މުސްތަގުބަލު ބައްޓަންކުރުމުގެ ބާރު އަލްގޮރިދަމްތަކާއި ސްކްރީންތަކަށް ދޫކޮށްލައިގެން ތިބެވޭކަށް ނެތެވެ. ޓެކްނޮލޮޖީއަކީ ވަސީލަތެކެވެ؛ އެއީ އިންސާނިއްޔަތުކަމާއި އިޖުތިމާއީ ގުޅުންތަކުގެ ބަދަލުގައި ބޭނުންކުރެވޭނެ އެއްޗެއް ނޫނެވެ. ދައުލަތުގެ ކަމާބެހޭ ފަރާތްތަކާއި، ވިޔަފާރިވެރިންނާއި، މުޖުތަމައުގެ އިސްވާރުން މިއަދު މިކަމާ މެދު ފުންކޮށް ވިސްނައި، އަމަލީ ފިޔަވަޅުތަކެއް އަޅަންވެއްޖެއެވެ. ރާއްޖޭގެ ކޮންމެ ސަރަހައްދެއްގައި، އުމުރުފުރާތައް ގުޅުވައިދޭ، އިލްމާއި ހިކުމަތް ހިއްސާކުރެވޭނެ މަރުކަޒުތަކެއް ބިނާކުރުމަކީ މާދަމާގެ ޖީލުތަކަށްޓަކައި މިއަދު ކުރަން މަޖުބޫރު އިންވެސްޓްމަންޓެކެވެ.