ފަތިހުގެ ފިނިކަމުގެ ތެރެއިން އިވިގެންދާ ބަންގީގެ އަޑަކީ ދިވެހިންގެ ހިތްތަކަށް އެންމެ ފުން އަސަރެއް ކުރުވާ އެއް އަޑެވެ. ރަށުގެ ހިތްގައިމު ގޮނޑުދޮށަށް ރާޅުތައް ބީއްސާލާ އަޑާއި، ރުކުގެ ފަންތަކުގެ ތެރެއިން ޖެހޭ ވައިރޯޅީގެ އަޑާ އެކުވެގެންދާ ތައުހީދުގެ މި މަތިވެރި ކަލިމަތަކަކީ، މި ކުޑަކުޑަ ޖަޒީރާ ގައުމުގެ ކޮންމެ ދުވަހެއްގެ ފެށުމެވެ. މިއީ މިއަދަކު ނުވަތަ އިއްޔެއަކު ފެށުނު ކަމެއް ނޫނެވެ. މީގެ އެތައް ސަތޭކަ އަހަރެއް ކުރިން، މި ޖަޒީރާތަކުގެ މައްޗަށް އިސްލާމްދީނުގެ ނޫރު ފާއްދާލި ދުވަހުން ފެށިގެން، މި އަޑު މި ޖައްވުން ކެނޑިގެން ގޮސްފައެއް ނުވެއެވެ. މި އަޑުތަކާއެކު ދިވެހިން މިއަދު މިވަނީ ތާރީހީ ގޮތުން ވަރަށް މުހިންމު އަދި އެހާމެ ހާއްސަ ދުވަސްވަރަކާ ކުރިމަތިލާފައެވެ.
ހިޖުރީ ގޮތުން ބަލާއިރު، މިއަހަރުގެ ރަބީއުލްއާހިރު މަހުގެ ދެވަނަ ދުވަހަކީ ދިވެހިރާއްޖެ އިސްލާމްވިތާ ބަރާބަރު 900 އަހަރު ފުރޭ ދުވަހެވެ. ދިވެހި ތާރީހީ ލިޔުންތަކުން އެނގޭ ގޮތުގައި ރާއްޖެ އިސްލާމްވީ ހިޖުރައިން 548 ވަނަ އަހަރުގެ ރަބީއުލްއާހިރު މަހުގެ ތެރޭގައެވެ. އެހެންކަމުން، މިއަހަރުގެ ރަބީއުލްއާހިރު މަހުގެ ދެވަނަ ދުވަހަކީ ދިވެހިން އިސްލާމްދީނުގެ މަތިވެރި ހިދާޔަތް ގަބޫލުކުރި ފަހުން، ނުވަ ގަރުނު ފުރި، އިސްލާމީ ސާސްކަފަކާ (އެއްހާސް އަހަރާ) ދިވެހިން ކުރިމަތިލާ ފެށުމެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި ތާރީހީ ފޮތްތަކުގައި ލިޔެލާ އަދަދެއް ނޫނެވެ. މިއީ ދިވެހި ގައުމިއްޔަތާއި، ދިވެހިންގެ އަމިއްލަވަންތަކަމާއި، މި ގައުމުގެ މިނިވަންކަމުގެ އެންމެ ވަރުގަދަ ބިންގާ ކަމުގައިވާ އިސްލާމްދީން، މި ބިމުގައި ސާބިތުވެ އޮތްކަމުގެ ދިގު މާޒީގެ ރަމްޒެކެވެ.
ދިވެހިރާއްޖެ އިސްލާމްވުމުގެ ކުރިން މި ޖަޒީރާތަކުގައި އޮތީ ބުދަށް އަޅުކަން ކުރުމުގެ އާދަކާދަތަކެއް ކަމަށް ތާރީހީ ލިޔުންތަކުން ހެކިދެއެވެ. ނަމަވެސް، މަޣުރިބުކަރައިން ވަޑައިގަތް އިލްމުވެރިއެއް ކަމަށްވާ އަބުލްބަރަކާތު ޔޫސުފުލް ބަރުބަރީގެ އަތްޕުޅުމައްޗަށް ދިވެހިން އިސްލާމްވުމަކީ، މި ގައުމުގެ މިސްރާބު މުޅިން އެހެން ދިމާއަކަށް އަނބުރާލި ހާދިސާއެކެވެ. ރަސްމީ ލިޔުންތަކުން ކަށަވަރުވާ ގޮތުގައި، އޭރު ރާއްޖޭގެ ރަސްކަމުގެ ތަހުތުގައި އިންނެވި ސްރީތިރިބަވަނަ އާދީއްތިޔަ މަހާރަދުން އިސްލާމްވެވަޑައިގަތުމާއެކު، މުޅި ގައުމު އެކީގައިހެން އިސްލާމްދީނުގެ ހިޔާވަހިކަމުގެ ދަށަށް ވަނެވެ. އެއާއެކު، ރަސްގެފާނުގެ ނަންފުޅު އައްސުލްތާން މުހައްމަދު ބުނި އަބްދުﷲ ސިރީބަވަނާދީއްތަ މަހާރަދުންނަށް ބަދަލުކުރެއްވިއެވެ. ދިވެހިންގެ ތެރޭގައި އެ ރަދުން މަޝްހޫރުވެފައިވަނީ "ދަރުމަވަންތަ މަހާރަދުން"ގެ ނަންފުޅުންނެވެ.
ދަރުމަވަންތަ މަހާރަދުންނަކީ ދިވެހިރާއްޖޭގެ އިސްލާމީ ތާރީހުގައި އެންމެ ވިދާލާ އެއް ޝަހުސިއްޔަތެވެ. އެ ރަދުންގެ ނަންފުޅާ ގުޅިފައިވާ "ދަރުމަވަންތަ" މި ބަހުން ވެސް، އެ ރަދުންގެ ކިބައިގައި ހުރި އޯގާތެރިކަމާއި، ދީލަތިކަމާއި، ރައްޔިތުންނަށް ހެޔޮއެދޭ މިންވަރު ހާމަވެގެންދެއެވެ. އިސްލާމްދީން ގަބޫލުކުރެއްވުމަށްފަހު، އެ ދީނުގެ ނޫރު މުޅި ރާއްޖެއަށް ފެތުރުއްވުމަށް އެ ރަދުން ކުރެއްވި މަސައްކަތްޕުޅުތަކަކީ މިއަދުވެސް ދިވެހިން ފަހުރުވެރިވާ ކަންކަމެވެ. މާލޭގައި ހުރި އެންމެ ދުވަސްވީ އެއް މިސްކިތް ކަމަށްވާ ދަރުމަވަންތަ ރަސްގެފާނު މިސްކިތާއި، މަސްޖިދުއް ސުލްތާން މުހައްމަދު ބުނި އަބްދުﷲ އަކީ އެ ރަދުންގެ ހަނދާންތައް އާކޮށްދޭ ދިރިހުރި ބިނާތަކެކެވެ. މީގެ އިތުރުން، މާލޭގެ މުހިންމު ތައުލީމީ މުއައްސަސާއެއް ކަމަށްވާ ދަރުމަވަންތަ ސްކޫލްވެސް ނިސްބަތްވަނީ ހަމަ އެ މަތިވެރި ރަސްކަލޭގެފާނަށެވެ. މިއިން ކޮންމެ ތަނަކުންވެސް ރަމްޒުކޮށްދެނީ، އިސްލާމީ އެއްބައިވަންތަކަން ހިމާޔަތްކުރުމަށް އެ ރަދުން ކުރެއްވި އަގުހުރި މަސައްކަތްޕުޅުތަކެވެ.
އިސްލާމްދީނުގެ ސަބަބުން ދިވެހި މުޖުތަމައަށް އައި ބަދަލުތަކަކީ އަދަދު ނުކުރެވޭހާ ގިނަގުނަ ބަދަލުތަކެކެވެ. އެންމެ ފުރަތަމަ ކަމަކީ، އެކި ރަށްރަށުގައި ވަކިވަކިން، ތަފާތު ގަބޫލުކުރުންތަކެއްގެ މަތީގައި އުޅެމުންދިޔަ ބަޔަކު، އެއް އުއްމަތެއްގެ ގޮތުގައި، އެއް އަގީދާއެއްގެ މަތީގައި ގުޅިލާމެހިގެން ދިއުމެވެ. ގިނަ ދިވެހިން ގަބޫލުކުރާ ގޮތުގައި، ދިވެހިންގެ މެދުގައި އެއްބައިވަންތަކަން ހިފެހެއްޓިފައި އޮތީ އިސްލާމްދީނުގެ ހިދާޔަތު ލިބުމުގެ ސަބަބުންނެވެ. މި އެއްބައިވަންތަކަމަކީ ދިވެހިންގެ މިނިވަންކަމާއި ސިޔާދަތު ރައްކާތެރިކުރުމުގެ އެންމެ ވަރުގަދަ އައްޑަނައެވެ. ބޭރުގެ އިސްތިއުމާރީ ބާރުތަކުން ރާއްޖެއަށް އަތްގަދަކުރަން އުޅުނު ކޮންމެ ފަހަރަކުވެސް، ދިވެހިން އެކަތިގަނޑަކަށްވެ، އެ ބާރުތަކާ ދެކޮޅަށް ތެދުވުމުގެ އަސްލަކީ އިސްލާމީ އަހުވަންތަކަމެވެ. ދިވެހި ރައްޔިތުންނަށް މިނިވަންކަމާއި އަމާންކަމާއެކު ދެމިތިބެވުމުގެ ސަބަބަކީވެސް އިސްލާމްދީން ކަމަށް ތާރީހު ދިރާސާކުރާ ފަރާތްތަކުން ފާހަގަކުރެއެވެ.
ދިވެހި ބަހާއި ސަގާފަތަށް އައި ބަދަލުތަކަކީވެސް ފާހަގަކޮށްލަންޖެހޭ ކަންކަމެވެ. އަރަބި ބަހުގެ ނުފޫޒު ދިވެހި ބަހަށް ފޯރައި، ދިވެހި ބަހުގެ މުއްސަނދިކަން އިތުރުވެގެން ދިޔައެވެ. ދިވެހިންގެ ކިބައިގައި ހުރި ރިވެތި ސިފަތަކާއި އާދަކާދައާއި އިޖުތިމާއީ އަގުތަކުގެ އެއް ސަބަބަކީވެސް އިސްލާމްދީން ކަމަށް ދިވެހިން ގަބޫލުކުރެއެވެ. އެކަކު އަނެކަކަށް އެހީތެރިވުމާއި، މެހެމާންދާރީ އަދާކުރުމާއި، ބޮޑެތި މީހުންނަށް އިހުތިރާމުކުރުން ފަދަ ސިފަތަކަކީ އިސްލާމީ ތަރުބިއްޔަތުގެ ތެރެއިން ދިވެހި ލޭގެ ތެރެއަށް ވަދެފައިވާ ސިފަތަކެކެވެ. މިސްކިތްތައް ބިނާކުރުމުގައި ހިރިގަލުގެ މަސައްކަތްތަކުން ފެންނަން ހުރި އިސްލާމީ ކުރެހުންތަކާއި ފަރުމާތަކަކީ، ދިވެހިންގެ ފަންނުވެރިކަމުގެ ތެރެއަށް އިސްލާމީ ހަޒާރަތުގެ އަސަރު ފޯރާފައިވާ މިންވަރު އަންގައިދޭ ދިރިހުރި ހެކިތަކެކެވެ.
ރާއްޖެ އިސްލާމްވި ދުވަސް ގައުމީ ފެންވަރެއްގައި ފާހަގަކުރުމުގެ ތާރީހަށް ބަލާއިރު، މި ދުވަސް އެންމެ ފުރަތަމަ ފާހަގަކުރަން ފެށީ ހިޖުރައިން 1374 ވަނަ އަހަރުގައެވެ. އެއަށްފަހު 1387 ވަނަ އަހަރާ ހަމައަށް، ވިދިވިދިގެން 14 އަހަރު ވަންދެން މި ދުވަސް ވަރަށް ކުލަގަދަކޮށް ފާހަގަކުރަމުން ދިޔައެވެ. ނަމަވެސް، އޭގެ ފަހުން ދުވަސްތަކަކަށް މި ދުވަސް ފާހަގަކުރުން މެދުކަނޑާލެވިފައި އޮތުމަށްފަހު، އަލުން މި ދުވަސް ފާހަގަކުރަން ފެށީ ހިޖުރީ ގޮތުން 1421 ވަނަ އަހަރުގައެވެ. އޭގެ ފަހުން ކޮންމެ އަހަރެއްގެ ރަބީއުލްއާހިރު މަހުގެ އެއްވަނަ ދުވަހަކީ ރާއްޖެ އިސްލާމްވި ދުވަހުގެ ގޮތުގައި ރަސްމީކޮށް ފާހަގަކުރަމުން އަންނަ ދުވަހެކެވެ. މި ދުވަސް ފާހަގަކުރުމުގެ އެންމެ ބޮޑު ބޭނުމަކީ، އިސްލާމްދީނުގެ މަތިވެރި ނިއުމަތަށް ޝުކުރުވެރިވުމާއި، އަންނަން އޮތް ޖީލުތަކަށް މި ތާރީހު އުނގަންނައިދިނުމެވެ.
މިއަހަރުގެ ރަބީއުލްއާހިރު މަހުގެ ދެވަނަ ދުވަހު ދިވެހިން މި ކުރިމަތިލަނީ އާދައިގެ ތާރީހަކާ ނޫނެވެ. 900 އަހަރު ފުރި، އެއްހާސް އަހަރުގެ ސާސްކަފަކާ ދިމާއަށް މިސްރާބު ޖަހާއިރު، މިއީ ފުންކޮށް ވިސްނާލަންޖެހޭ ވަގުތެކެވެ. ދުނިޔެއަށް އަންނަމުންދާ ހަލުވި ބަދަލުތަކާއި، ޓެކްނޮލޮޖީގެ ކުރިއެރުންތަކާއެކު، ސަގާފަތްތަކާއި ގަބޫލުކުރުންތައް އެކުވެރިވަމުންދާ މި ޒަމާނުގައި، ސައްތައިން ސައްތަ މުސްލިމް ގައުމެއްގެ ގޮތުގައި ދެމިއޮތުމަކީ ކުޑަ ގޮންޖެހުމެއް ނޫނެވެ. ދިވެހި ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ގާނޫނުއަސާސީގައި ދިވެހިރާއްޖޭގެ ދީނަކީ އިސްލާމްދީން ކަމަށާއި، ކޮންމެ ދިވެހި ރައްޔިތަކީ މުސްލިމަކަށް ވާންޖެހޭނެ ކަމަށް ކަނޑައަޅާފައި އޮތުމަކީ، ދައުލަތުގެ ފެންވަރުގައި މި ދީން ހިމާޔަތްކުރުމަށް ދެވިފައިވާ އަހައްމިއްޔަތުކަން އަންގައިދޭ ކަމެކެވެ.
ނަމަވެސް، ހަމައެކަނި ގާނޫނެއްގައި ލިޔެވިފައި އޮތުމަކުން ނުފުދެއެވެ. ސާސްކަފަކާ ކުރިމަތިލާއިރު، ކޮންމެ ފަރުދެއްގެ ހިތުގައި އިސްލާމީ އަގީދާ ވަރުގަދަކުރުމަކީ މިއަދުގެ އެންމެ ބޮޑު އަމާޒަށް ވާންޖެހެއެވެ. ބޭރުގެ އެކި ފިކުރުތަކާއި، ދީނާ ބީރައްޓެހި އާދަތައް މުޖުތަމައުގެ ތެރެއަށް ވަދެގަތުމަށް މަސައްކަތްކުރަމުންދާ މި ދަނޑިވަޅުގައި، ދަރިންނަށް އިސްލާމީ ތަރުބިއްޔަތު ދިނުމާއި، ދީނީ ސައްހަ މައުލޫމާތު ފޯރުކޮށްދިނުމަކީ މައިންބަފައިންނާއި މުއައްސަސާތަކުގެ ކޮނޑުގައި އެޅިފައިވާ އެންމެ ބޮޑު ޒިންމާއެވެ. ދިވެހިންގެ އެއްބައިވަންތަކަމުގެ ސިއްރަކީ އިސްލާމްދީން ކަމަށްވާއިރު، އެ ގުޅުން ހީނަރުވެގެން ހިނގައްޖެނަމަ، ގައުމުގެ ބިންގާ ރޫޅިގެން ދިއުމަކީ ދުރުގައި އޮތް ކަމެއް ނޫން ކަމަށް އިލްމުވެރިން އިންޒާރުދެއްވައެވެ.
ވޭތުވެދިޔަ ނުވަ ގަރުނުގެ ތެރޭގައި ދިވެހިން ވަނީ އެތައް ތޫފާނަކާއި، އެތައް ބަލިމަޑުކަމަކާއި، އެތައް އިގުތިސާދީ ދަތިތަކަކާ ކުރިމަތިލާފައެވެ. އެ ހުރިހާ ވަގުތެއްގައިވެސް ދިވެހިންނަށް ކެތްތެރިކަމާއި ހިތްވަރު ލިބުނީ މާތް ﷲ އަށް ކުރި ފުރިހަމަ ތަވައްކަލެއްގެ ސަބަބުންނެވެ. މިސްކިތްތަކުގެ މިންބަރުތަކުން ދެވޭ ނަސޭހަތްތަކާއި، ގޭތެރެއިން ކުދިންނަށް ދަސްކޮށްދެވޭ ގުރުއާނުގެ އާޔަތްތަކަކީ މި ގައުމުގެ ރޫހާނީ ދިރުމެވެ. 900 އަހަރުގެ ދިގު މާޒީއަކުން އިބުރަތް ހާސިލުކޮށް، ކުރިއަށް އޮތް ސާސްކަފަށް ފިޔަވަޅު އަޅަންވާނީ ވަރަށް ސާބިތުކަމާއެކުގައެވެ.
ދަރުމަވަންތަ ރަސްގެފާނު ބިނާކުރެއްވި މިސްކިތްތަކުން ފެށިގެން މިއަދުގެ ޒަމާނީ ބިނާތަކާ ހަމައަށް އައިއިރު، ބަދަލުނުވެ އޮތް ހަމައެކަނި އެއްޗަކީ ދިވެހިންގެ ހިތްތަކުގައިވާ އިސްލާމީ އަގީދާއެވެ. 900 އަހަރުގެ ދިގު މާޒީއަކަށްފަހު، އެއްހާސް އަހަރުގެ ސާސްކަފަކާ ދިމާއަށް މި ގައުމު މިސްރާބު ހިފާފައިވާއިރު، މިއީ ހަމައެކަނި ފަހުރުވެރިވާންވީ ވަގުތެއް ނޫނެވެ. މިއީ އަންނަން އޮތް ޖީލުތަކަށް މި ސާފު އަގީދާ ފޯރުކޮށްދިނުމަށް އާ އަޒުމެއް ކަނޑައަޅަންވީ ވަގުތެވެ. ތާރީހުގެ ސަފުހާތަކުން ފެންނަން އޮތް ހަގީގަތަކީ، ދިވެހިންގެ ދެމިއޮތުމާއި ކުރިއެރުމުގެ އެންމެ މައި ބިންގަލަކީ އިސްލާމްދީން ކަމެވެ. ކުރިއަށް އޮތް ގަރުނުގައިވެސް މި ގައުމުގެ މިސްރާބު ސީދާކޮށްދޭނެ މާލިމީއަކީ ހަމަ އެ މަތިވެރި ދީނެވެ.