ޖޫން މަހުގެ ތެރޭގައި އެމެރިކާއާއި އީރާނާ ދެމެދު ގާއިމުކުރި ވަގުތީ އެއްބަސްވުން އުވި، ދެ ގައުމުގެ ދެމެދުގައި އަލުން އަސްކަރީ ހަމަލާތައް ބަދަލުކުރަން މިހާރު ވަނީ ފަށައިފިއެވެ. ޖޫން 17 ވަނަ ދުވަހު އެކުލަވައިލި ފަހުމުނާމާގެ ދަށުން ލިބުނު ކުރު މުއްދަތުގެ ލުޔަށްފަހު، މަސްރަހު އަނެއްކާވެސް ގޯސްވެ، ދުނިޔޭގެ ހަކަތައިގެ ބާޒާރަށް ވަނީ ބޮޑެތި ލޮޅުންތަކެއް އަރަން ފަށައިފައެވެ.
މި ހަމަނުޖެހުންތަކާ ގުޅިގެން އީރާނުން ވަނީ ދުނިޔޭގެ ތެލުގެ ވިޔަފާރީގެ އެންމެ މުހިންމު އެއް މަގު ކަމަށްވާ ހޮރުމުޒް ކަނޑުއޮޅި ބަންދުކޮށްފައެވެ. މިއާއެކު، ދުނިޔޭގެ ބާޒާރުގައި ތެލުގެ އަގު އިންތިހާއަށް އުފުލި، ކުރިއަށް އޮތް ތަނުގައި އިގުތިސާދީ ބޮޑެތި ގޮންޖެހުންތަކަކާ ކުރިމަތިލާން ޖެހިދާނެ ކަމުގެ ބިރު ވަނީ ހީވެފައެވެ.
ފާއިތުވި މަސްތަކުގައި ދެ ގައުމުގެ ދެމެދުގައި އުފެދިފައިވާ ނުތަނަވަސްކަން ކުޑަކުރުމަށް ބައިނަލްއަގުވާމީ މުޖުތަމައުން ގިނަ މަސައްކަތްތަކެއް ކޮށްފައިވީ ނަމަވެސް، މި ފަހުމުނާމާ އުވިގެން ދިއުމަކީ މެދުއިރުމަތީގެ ސުލްހައަށް އެޅުނު ވަރަށް ބޮޑު ހުރަހެއް ކަމަށް މަސްރަހު ދިރާސާކުރާ ފަރާތްތަކުން ބުނެއެވެ. ޖޫން 17 ގައި ސޮއިކުރި އެއްބަސްވުމަކީ ދެ ގައުމުގެ ދެމެދުގައި އޮތް ހަތަރު މަސްދުވަހުގެ ހަމަނުޖެހުންތަކަށް ނިމުމެއް ގެނެސް، ސަރަހައްދީ ސުލްހަ ގާއިމުކުރުމަށް އެޅުނު މުހިންމު ފިޔަވަޅެއް ކަމަށް ކުރިން ބެލެވުނު ނަމަވެސް، އެކަން ވަނީ ނާކާމިޔާބުވެފައެވެ.
އަސްކަރީ ހަރަކާތްތައް އިތުރަށް ގޯސްވެގެން ދިޔައީ، އީރާނުގެ ބަނދަރުތަކަށް ވަދެނުކުމެ އުޅޭ ހުރިހާ އުޅަނދުތަކެއް ހުއްޓުވުމަށް އެމެރިކާއިން ކަނޑުމަގުން ހަރުކަށި ފިޔަވަޅުތަކެއް އެޅުމާ ގުޅިގެންނެވެ. މިކަމަށް ރައްދު ދިނުމުގެ ގޮތުން އެމެރިކާއިން ވަނީ އީރާނުގެ އައްސޭރިފަށުގެ ދިފާއީ ނިޒާމުތަކަށާއި މިސައިލް އުދުއްސާ މަރުކަޒުތަކަށް އަމާޒުކޮށް ވައިގެ ހަމަލާތަކެއް ދީފައެވެ. މި ހަމަލާތަކަށް ރައްދުދީ، އީރާނުން ވަނީ އެމެރިކާގެ ފިޔަވަޅުތައް އުވާލަންދެން ސްޓްރެޓީޖިކް ގޮތުން މުހިންމު ހޮރުމުޒް ކަނޑުއޮޅި ރަސްމީކޮށް ބަންދުކުރިކަން އިއުލާނުކޮށްފައެވެ.
ދުނިޔޭގެ ތެލާއި ލިކުއިފައިޑް ނެޗުރަލް ގޭސް (އެލްއެންޖީ) ސަޕްލައިގެ ގާތްގަނޑަކަށް 20 އިންސައްތަ ހުރަސްކުރާ މި ކަނޑުއޮޅިން ދަތުރުކުރާ ވިޔަފާރި އުޅަނދުތަކުގެ އަދަދު ވަނީ ވަރަށް ބޮޑަށް ދަށަށް ގޮސްފައެވެ. ތަފާސްހިސާބުތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، އާންމުކޮށް ދުވާލެއްގެ މައްޗަށް 13 އުޅަނދު ދަތުރުކުރި ނަމަވެސް، މި ހަފުތާގައި އެ އަދަދު ވަނީ ހަތަކަށް ވެއްޓިފައެވެ. މީގެ އިތުރުން، ކަނޑުމަތީގެ ސަލާމަތީ ކަންކަން ބަލަހައްޓާ ބައިނަލްއަގުވާމީ އިދާރާތަކުން ވަނީ މި ސަރަހައްދުން ދަތުރުކުރާ އުޅަނދުތަކަށް އަމާޒުކޮށް ހަމަލާތަކެއް ދީފާނެ ކަމުގެ އިންޒާރުވެސް ދީފައެވެ. މިކަމުގެ ސަބަބުން ގިނަ ޝިޕިން ކުންފުނިތަކުން ވަނީ އެ ކުންފުނިތަކުގެ އުޅަނދުތައް މި ސަރަހައްދުން ދަތުރުކުރުން ވަގުތީ ގޮތުން މެދުކަނޑާލައިފައެވެ.
މި ހަމަނުޖެހުންތަކުގެ ސަބަބުން ތެލުގެ ބާޒާރަށް ވަނީ ވަގުތުން އަސަރުކޮށްފައެވެ. ހޫނުމޫސުމުގެ ކުރީކޮޅު ތެލުގެ ސަޕްލައި އިތުރުވެ އަގުތައް ދަށަށް ދާނެ ކަމަށް އޮތް އުންމީދު މިހާރު ވަނީ ގެއްލިފައެވެ. ބްރެންޓް ކްރޫޑްގެ އަގު ޖޫން މަހުގެ ފަހުކޮޅު ފީފާއެއް 68 ޑޮލަރަށް ވެއްޓިފައި އޮތުމަށްފަހު، މިހާރު ވަނީ އެއް މަސްދުވަހުގެ ތެރޭގައި ނުދާހާ މައްޗަށް ގޮސްފައެވެ. އެގޮތުން ބްރެންޓް ކްރޫޑް ފީފާއެއްގެ އަގު 85.78 ޑޮލަރަށް އެރުމަށްފަހު، މިހާރު ހުރީ 84.95 ޑޮލަރުގައެވެ.
ހަމައެހެންމެ، ޑަބްލިއުޓީއައި ކްރޫޑްގެ އަގުވެސް ވަނީ ފީފާއެއް 80.19 ޑޮލަރަށް އުފުލިފައެވެ. އެމެރިކާގެ އޮޓޯމޯބައިލް އެސޯސިއޭޝަން (އޭއޭއޭ) އިން ހާމަކޮށްފައިވާ ގޮތުގައި، މި ހަމަނުޖެހުންތަކުގެ ސަބަބުން އެމެރިކާގެ އެތެރޭގެ ތެލުގެ އަގުތައް ވަނީ އިންތިހާއަށް އުފުލިފައެވެ. ރީޓެއިލް ޑީސަލް ގޭލަނެއްގެ އަގު 4.80 ޑޮލަރާއި 5.00 ޑޮލަރާ ދެމެދަށް އުފުލިފައިވާއިރު، މިއީ ފާއިތުވި އަހަރާ އަޅައި ބަލާއިރު 27 އިންސައްތައިގެ ކުރިއެރުމެކެވެ. އާންމު ޕެޓްރޯލް ގޭލަނެއްގެ އަގުވެސް ދަނީ 4.00 ޑޮލަރާ ގާތްކުރަމުންނެވެ.
ބައިނަލްއަގުވާމީ ބާޒާރުގައި ތެލުގެ އަގަށް ބޮޑެތި ބަދަލުތަކެއް އައި ނަމަވެސް ރާއްޖޭގައި ތެޔޮ ވިއްކަމުން އަންނަނީ ސަރުކާރުގެ ވަރަށް ބޮޑު ސަބްސިޑީއަކާއެކު އަގު ކޮންޓްރޯލް ކޮށްގެންނެވެ. އެހެންކަމުން ދުނިޔޭގެ ބާޒާރުގައި ތެލުގެ އަގު ބޮޑުވާ ކޮންމެ ފަހަރަކު ދައުލަތުން އުފުލަން ޖެހޭ ބުރަ ބޮޑުވާނެއެވެ.
ތެޔޮ އުފެއްދުން --- ފޮޓޯ/ އެސޯސިއޭޓް ޕްރެސް
ބައިނަލްއަގުވާމީ މާލީ ތަޖުރިބާކާރުން ވިދާޅުވާ ގޮތުގައި، ގިނަ މުދާ އުފުލުމަށް ޑީސަލް ބޭނުންކުރާތީ، މި އަގުތަކުގެ ސަބަބުން އަހަރުގެ ފަހުކޮޅު އާންމު މުދަލުގެ އަގުތައް އުފުލި، އިންފްލޭޝަން މައްޗަށް ދިއުމުގެ ބިރު އެބައޮތެވެ. މީގެ އަސަރު ހަމައެކަނި އެމެރިކާއަށް ކުރުމުގެ ބަދަލުގައި، ޔޫރަޕާއި އޭޝިއާގެ ބާޒާރުތަކަށްވެސް ކުރާނެ ކަމަށް ވަނީ ލަފާކޮށްފައެވެ. ހާއްސަކޮށް، ދުވާލެއްގެ މައްޗަށް އެތައް މިލިއަން ފީފާއެއްގެ ތެޔޮ ބޭނުންކުރާ ބޮޑެތި ސިނާއަތްތަކަށް މިކަމުގެ ސަބަބުން ބޮޑެތި ގެއްލުންތަކަކާ ކުރިމަތިލާން ޖެހޭނެއެވެ.
ކުރިއަށް އޮތް މި އަހަރުގެ ފަހު ކުއާޓަރަށް މާލީ އިދާރާތަކުން ލަފާކުރާ ގޮތުގައި، ތެލުގެ އަގުތައް ދާނެ މިސްރާބެއް ބިނާވެފައިވަނީ އޮމާންގެ ކަނޑުގެ ސަރަހައްދުން ކުރާ ދަތުރުތަކަށް މި ހަމަނުޖެހުންތަކުގެ އަސަރުކުރާނެ މިންވަރެއްގެ މައްޗަށެވެ. މައިގަނޑު ތިން ހާލަތެއް މާލީ އިދާރާތަކުން ވަނީ ލަފާކޮށްފައެވެ. ފުރަތަމަ ހާލަތަކީ ހަމަނުޖެހުންތައް ދިގުލައިގެންގޮސް، ހޮރުމުޒް ކަނޑުއޮޅި ބަންދުވެފައި އޮތުމެވެ. މި ހާލަތުގައި ގަލްފުގެ އެކްސްޕޯޓުތައް ހުއްޓި، ދުނިޔޭގެ އެކި ކަންކޮޅުތަކުގައި ހުރި ތެލުގެ ރިޒާވްތައް ހުސްވާން ފަށާނެއެވެ. މިއާއެކު ބްރެންޓް ކްރޫޑް ފީފާއެއްގެ އަގު 110 ޑޮލަރާއި 115 ޑޮލަރަށްވުރެ މައްޗަށް ދާނެ ކަމަށް ބެލެވެއެވެ.
ދެވަނަ ހާލަތަކީ މެދުމިންވަރެއްގެ ހާލަތެކެވެ. މި ހާލަތުގައި އީރާނުން ދުވާލަކު ބާޒާރަށް ނެރޭ 3.3 މިލިއަން ފީފާގެ ތެޔޮ މުޅިން ހުއްޓި، ކުދިކުދި ހަމަލާތައް ބަދަލުކުރެވެމުން ދާނެއެވެ. މި ހާލަތުގައި އަގުތައް ހުންނާނީ 91 ޑޮލަރާއި 95 ޑޮލަރާ ދެމެދުގައެވެ.
ތިންވަނަ ހާލަތަކީ ޑިޕްލޮމެޓިކް މަސައްކަތްތަކުން ހަމަނުޖެހުންތައް ހައްލުކުރެވި، އާންމު ހާލަތަކަށް ރުޖޫއަވުމެވެ. މި ހާލަތުގައި އަގުތައް 60 ޑޮލަރާއި 65 ޑޮލަރާ ދެމެދަށް ވެއްޓޭނެ ކަމަށް ލަފާކުރެވެއެވެ. މި ހާލަތުގައި އަންނަ އަހަރުގެ ތެރޭގައި ބާޒާރުގައި ތެޔޮ އިތުރުވެ، ސަޕްލައި ބޮޑުވުމުގެ ސަބަބުން އަގުތައް އިތުރަށް ދަށަށް ދިއުމަކީވެސް އެކަށީގެންވާ ކަމެކެވެ.
ދުނިޔޭގެ ބޮޑެތި މާލީ އިދާރާތަކުން ވަނީ މި ހާލަތާ ގުޅޭގޮތުން އެކި ގޮތްގޮތަށް ލަފާކޮށްފައެވެ. ގޯލްޑްމަން ސެކްސްއިން ބުނި ގޮތުގައި، ވިޔަފާރި އުޅަނދުތަކަށް ހިމާޔަތް ދިނުމަށް ކުރާ މަސައްކަތްތައް ނާކާމިޔާބުވެ، ގަލްފުގެ އެކްސްޕޯޓުތަކަށް ހުރަސްއެޅިއްޖެނަމަ، އަހަރުގެ ފަހު ކުއާޓަރުގައި ބްރެންޓް ކްރޫޑްގެ އަގު 110 ޑޮލަރަށްވުރެ މައްޗަށް ދިއުމަކީ ވަރަށް ގާތް ކަމެކެވެ.
ބްލޫމްބާގްއެންއީއެފްއިން ފާހަގަކުރި ގޮތުގައި، ދުނިޔޭގެ ބާޒާރުގައި ތެލުގެ ރިޒާވް ހުރި ނަމަވެސް، އީރާނުގެ ތެޔޮ އެކްސްޕޯޓުކުރުން ދިގު މުއްދަތަކަށް ހުއްޓިއްޖެނަމަ، 2026 ވަނަ އަހަރުގެ ފަހުކޮޅު ބްރެންޓް ކްރޫޑްގެ އެވްރެޖް އަގު 91 ޑޮލަރަށް އެރުމުގެ ފުރުސަތު އެބައޮތެވެ.
އެމެރިކާގެ އެނާޖީ އިންފޮމޭޝަން އެޑްމިނިސްޓްރޭޝަން (އީއައިއޭ) އިން ނެރުނު އެންމެ ފަހުގެ ރިޕޯޓުގައި ބުނެފައިވަނީ، ތިންވަނަ ކުއާޓަރުގައި ދުނިޔޭގެ ތެލުގެ ރިޒާވުން ދުވާލަކު 2.2 މިލިއަން ފީފާ މަދުވާނެ ކަމަށެވެ. ނަމަވެސް، ހަމަނުޖެހުންތައް ކޮންޓްރޯލްކުރެވިއްޖެނަމަ، އެހެން ގައުމުތަކުން އުފައްދާ ތެލުގެ މިންވަރު އިތުރުވެ، އަންނަ އަހަރުގެ ތެރޭގައި އަގުތައް 65 ޑޮލަރަށް ވެއްޓޭނެ ކަމަށް އީއައިއޭއިން ލަފާކުރެއެވެ.
މި ތިން އިދާރާގެ ލަފާކުރުންތަކުންވެސް ދައްކައިދެނީ، ހޮރުމުޒް ކަނޑުއޮޅީގެ ސަލާމަތާއި ރައްކާތެރިކަން ދުނިޔޭގެ އިގުތިސާދަށް މުހިންމުވެފައިވާ މިންވަރެވެ. މި ރިޕޯޓުތަކާ ގުޅިގެން އިންވެސްޓަރުން ދަނީ ތެލުގެ ބާޒާރުގައި ކުރާ އިންވެސްޓްމަންޓުތަކާމެދު އަލުން ވިސްނަމުންނެވެ.
މިހާރު މާކެޓު ދިރާސާކުރާ ފަރާތްތަކުން އެންމެ ބޮޑަށް ފާރަވެރިވަމުން ދަނީ އީއައިއޭގެ ތެލުގެ ރިޒާވް ތަފާސްހިސާބުތަކަށާއި، ގަލްފުން ނުކުންނަ އުޅަނދުތަކުގެ އަދަދުތަކަށެވެ. ޝިޕިން ހަރަދުތައް ބޮޑުވުމުގެ ސަބަބުން ބައިނަލްއަގުވާމީ ކުންފުނިތަކަށް މާލީ ގޮތުން ބޮޑެތި ދަތިތަކަކާ ކުރިމަތިވަމުންދާއިރު، ހޮރުމުޒް ކަނޑުއޮޅިން ރައްކާތެރިކަމާއެކު ދަތުރުކުރެވޭނެ މަގެއް ހޯދުމަށް ބައިނަލްއަގުވާމީ ޑިޕްލޮމެޓިކް ފަރާތްތަކަށް ވަނީ ބޮޑެތި ފިއްތުންތަކެއް ކުރިމަތިވެފައެވެ.
މި މައްސަލައާ ގުޅިގެން އެމެރިކާގެ ޑިޕާޓްމަންޓް އޮފް ޑިފެންސުން ވަނީ ގަލްފު ސަރަހައްދުގައި ހަރަކާތްތެރިވާ އެމެރިކާގެ މަނަވަރުތައް އެލާޓަށް ގެނެސް، އިތުރު އަސްކަރީ ފިޔަވަޅުތަކެއް އެޅުމަށް ތައްޔާރުވެފައިވާކަން އިއުލާނުކޮށްފައެވެ. މީގެ އިތުރުން، އީރާނުގެ އަސްކަރިއްޔާއިންވެސް ވަނީ އެ ގައުމުގެ ކަނޑުގެ ސަރަހައްދުގައި ސަލާމަތީ ފިޔަވަޅުތައް ވަރުގަދަކޮށް، ކަނޑުގެ ސިފައިންގެ ހަރަކާތްތައް އިތުރުކޮށްފައެވެ. މިވަގުތު އދ. ގެ ސަލާމަތީ މަޖިލީހުން ވަނީ މި މައްސަލައާ ގުޅޭގޮތުން ކުއްލި ބައްދަލުވުމެއް ބޭއްވުމަށް ތާވަލުކޮށްފައެވެ.