ތެދުވެރިކަމަކީ ކޮންމެ މުޖުތަމަޢެއްގެ ވެސް އިތުބާރާއި ހަމަޖެހުމުގެ ބިންގަލެވެ. އެތަނެއްގައި ދިރިއުޅޭ ބައެއްގެ ކިބައިގައި ކޮންމެހެން ހުންނާންޖެހޭނެ މަތިވެރި ސިފައެކެވެ. ކޮންމެ ފަރުދެއްގެ ކިބައިގައި އަށަގަންފައި ހުންނަންޖެހޭނެ ދީނީ ވާޖިބެކެވެ.
އަހަރެމެންގެ މި ކުޑަކުޑަ ދިވެހިރާއްޖޭގެ ދުސްތޫރީ ނިޒާމު ބިނާވެގެންވަނީ އިސްލާމީ އަޚުލާޤިއްޔާތުގެ މައްޗަށް ކަމަށްވާއިރު، ދޮގުހެދުމަކީ ދީނީ ގޮތުންނާއި، އިޖުތިމާޢީ ގޮތުން ނަހީކުރެވިފައިވާ ކަމެކެވެ. ނަމަވެސް، ހިތާމައަކީ މިއަދު ދިވެހި މުޖުތަމަޢުގައި ދޮގުހެދުމާއި، ޙަޤީޤަތް އޮޅުވައިލުމަކީ އާދައަކަށް ވެފައިވާކަމުގެ ޝަކުވާ އިންތިހާއަށް ބޮޑުވެފައިވާކަމެވެ.
ހިތަށްއަރާ އެއްޗެއް ހިތަށްއަރާ ގޮތަކަށް ދުލުން ބުނެލުމުގެ ނުރަގަނޅު އާދަ އަށަގަންނަމުންދާ މީހުން ގިނަވާ ކަމެވެ. އަމިއްލަ ދިރިއުޅުމުގައްޔާއި ވަޒީފާގެ މާޙައުލުތަކުން ވެސް މިކަންކަން ފެންނަނީ މަދެއްކޮށެއް ނޫނެވެ. އެއީ ކޮންމެ ފަދަ ބޮޑު ދޮގެއް ކަމުގައިވީ ނަމަވެސް، އެކަމަކަށް ފަރުވާލެއް ނުބަހައްޓައެވެ. ހިތަށްއެރީމާ ބުނެލަނީއެވެ. މިއީ ހަމައެކަނި އަޚުލާޤީ މައްސަލައެއް ނޫނެވެ. މިއީ ޤާނޫނީގޮތުން ވެސް ބޮޑެތި އަދަބުތަކެއް ކަނޑައެޅިފައިވާ ޖިނާއީ ކުށެކެވެ. މާތްވެގެންވާ އިސްލާމް ދީނުގައި ވަރަށް ބޮޑަށް ނަހީކުރައްވާފައިވާ ބޮޑެތި ފާފަތަކުގެ ތެރޭގައި ހިމެނޭ ކަމެކެވެ.
ސޫރަތުއް ނަޙްލުގެ 105 ވަނަ އާޔަތުގައި ﷲ ތަޢާލާ ވަޙީކުރައްވާފައިވެއެވެ. إِنَّمَا يَفْتَرِي الْكَذِبَ الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِآيَاتِ اللَّهِ ۖ وَأُولَٰئِكَ هُمُ الْكَاذِبُونَ މާނައީ: ދޮގުހަދާކަން ކަށަވަރީ، ﷲގެ އާޔަތްތަކަށް އީމާންނުވާ މީހުންނެވެ. އަދި ދޮގުވެރިންނަކީ ހަމަ އެމީހުންނެވެ. ވީމާ މި އާޔަތުން އެކަނިވެސް އެނގޭ ގޮތުގައި ދޮގުހެދުމަކީ ވަރަށް ނުބައިކަމެކެވެ. އަދި އެއީ އިންސާނާގެ އީމާންކަމުގެ ބަލިކަށިކަމާ ގުޅިފައިވާ ކަމެކެއްކަމެވެ.
އަދިވެސް ބަލައިލަމާތޯއެވެ. ދޮގުހެދުމުގެ ނުބައިކަން އުންމަތަށް ހާމަކޮށްދެއްވައި އެންގެވުމަށްޓަކައި މާތް ނަބިއްޔާ ޙަދީޘްކުރެއްވިއެވެ.
إياكم والكذبَ ، فإن الكذبَ يهدي إلى الفجورِ ، والفجورُ يهدي إلى النارِ ، وإن الرجلَ ليكذبَ فيتحرَّى الكذبَ حتى يُكتبَ عندَ اللهِ كذابًا (ބުޚާރީ: 6094)
މާނައީ، އަދި ތިޔަބައިމީހުން ދޮގުހެދުމުން ދުރުހެލިވާށެވެ! ފަހެ، ހަމަކަށަވަރުން ދޮގުހެދުން މަގުދައްކަނީ ފާފަވެރިވުމަށެވެ. އަދި ފާފަވެރިވުން މަގުދައްކަނީ ނަރަކައަށެވެ. މީހަކު ދޮގުހަދަމުން ގޮސް، އަދި ދޮގުހެދުމަށް ގަސްދުކޮށް އެކަމުގައި ދެމިހުރެއްޖެ ނަމަ، ﷲގެ ޙަޟުރަތުގައި އެމީހަކީ 'ދޮގުވެރިއެއް' ކަމުގައި ލިޔެވިދެއެވެ.
ދޮގުހެދުން... ޖިނާއީ ކުށެއް
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު (9/2014)ގެ ދަށުން، ދައުލަތުގެ އިދާރާތަކަށް ދޮގު މަޢުލޫމާތު ދިނުމާއި، ޙަޤީޤަތް އޮޅުވައިލުމަކީ ކުށެކެވެ. ޚާއްޞަކޮށް، ޖިނާއީ ޢަދުލުގެ ނިޒާމުގެ ތެރޭގައި ހެކިބަސް ދޭއިރު ދޮގުހެދުމަކީ (Perjury) ޢަދުލު އިންޞާފު ޤާއިމުކުރުމަށް ހުރަސްއެޅުން ކަމުގައި ބެލެވެއެވެ. ހެއްކާބެހޭ ޤާނޫނު (11/2022) [1]ގެ ދަށުން ކޯޓަށް ހުށަހެޅޭ ހެކިބަހަކީ ތެދު ޙަޤީޤަތްކަން ކަށަވަރުކުރުމަށް ހަރުދަނާ އުސޫލުތަކެއް ވަނީ ކަނޑައަޅާފައެވެ.
ވިޔަފާރީގެ މުޢާމަލާތްތަކުގައި ދޮގާއި އޮޅުވައިލުން
ދޮގުހެދުން އާދައަކަށްވުމުގެ އެންމެ ނުރައްކާތެރި އެއް ދާއިރާއަކީ ވިޔަފާރިއެވެ. މުދާ ގަންނަ ފަރާތްތަކާއި ޚިދުމަތް ލިބިގަންނަ ފަރާތްތައް ޙިމާޔަތްކުރުމުގެ ޤާނޫނު (12/2020) [4]ގެ ދަށުން، މުދަލެއްގެ ސިފައާ ގުޅޭގޮތުން ދޮގު މަޢުލޫމާތު ދިނުމާއި، އޮޅުވައިލުން ހިމެނޭ އިޝްތިހާރުތައް ފެތުރުމަކީ މަނާކަމެކެވެ. މިފަދަ ކަންކަމަކީ ވިޔަފާރީގެ ދާއިރާގައި އޮންނަންޖެހޭ އިތުބާރު ގެއްލުވައިލާ ކަންކަމެވެ.
ވަޒީފާގެ މާޙައުލާއި އިތުބާރު
ވަޒީފާގެ މާޙައުލުގައި ދޮގުހެދުމަކީ ވަޒީފާއިން ވަކިކުރުމުގެ ހުއްދަ ވަޒީފާ ދޭފަރާތަށް ލިބިދޭ ކަމެކެވެ. ވަޒީފާއާބެހޭ ޤާނޫނު (2/2008) [12]ގެ ދަށުން، ވަޒީފާ ދޭފަރާތާއި ވަޒީފާ އަދާކުރާ ފަރާތާ ދެމެދު އޮންނަންޖެހޭ އިތުބާރު ގެއްލޭ ފަދަ ޢަމަލެއް ކުރުމަކީ (ޚާއްޞަކޮށް ދޮގު ހެދުމާއި މަކަރުހެދުން) ވަޒީފާގެ އެއްބަސްވުން އުވައިލުމަށް އޮތް ސަބަބެކެވެ. ތެދުވެރިކަމަކީ ވަޒީފާގެ އަސާސީ އެއް މިންގަނޑެވެ.
މީޑިއާއާއި މަޢުލޫމާތުގެ ތެދުވެރިކަން
މިއަދުގެ ޑިޖިޓަލް ޒަމާނުގައި ދޮގު ޚަބަރު ފެތުރުމަކީ ވަރަށް ފަސޭހަކަމަކަށް ވަނީ ވެފައެވެ. މޯލްޑިވްސް މީޑިއާ ކައުންސިލުގެ ޤާނޫނު (15/2008) [8] އާއި ބްރޯޑްކާސްޓްކުރުމުގެ ޤާނޫނު (16/2010) [10]ގެ ދަށުން، ޙަޤީޤަތާ ޚިލާފު ދޮގު މަޢުލޫމާތު ފެތުރުމަކީ މީޑިއާގެ އަޚުލާޤީ މިންގަނޑާ ޚިލާފު ކަމެކެވެ. މިފަދަ ޢަމަލުތަކުގެ ސަބަބުން މުޖުތަމަޢުގެ ތެރޭގައި ފިތުނަ އުފެދި، ޢާންމު މަޞްލަޙަތު ގެއްލެއެވެ.
މާތްވެގެންވާ އިސްލާމް ދީނުގައި ދޮގުހެދުމުގެ ނުބައިކަމާއި އެކަމުން ދުރުހެލިވުމަށް އަންގަވާ އުންމަތަށް ވަނީ އިންޒާރުކުރައްވާފައެވެ. ދޮގުހެދުމާއި ދޮގުހެކި ދިނުން ފަދަ ނުބައި ފާފަތަކުން ދުރުހެލިވުމަށް ވަނީ އަންގަވާފައެވެ. ކަންމިހެން އޮތްއިރު އަހަރެމެންގެ ތެރެއިން ކޮންމެ މީހަކު ވެސް ދޮގުހެދުމުގެ ނުބައި އަދި ނުރައްކާތެރިކަމުން ދުރުހެލިވާންޖެހޭނެއެވެ. ﷲގެ ކޯފާއާއި ޢަޛާބަށް ބިރުވެތިވާންޖެހޭނެއެވެ. އެއީ ދައުލަތުގެ ވަޒީފާތަކުގައި ތިބެ ރައްޔިތުންނަށް ޚިދުމަތް ފޯރުކޮށްދިނުމުގެ ތެރޭން ކަމުގައި ވިޔަސްމެއެވެ.
ދޮގުހެދުމަކީ އިސްލާމްދީނުގައި ބޮޑުވެގެންވާ ފާފައަކަށް ވީފަދައިން، ރާއްޖޭގެ ޤާނޫނުލްޢުޤޫބާތު (9/2014) "2" ގެ ދަށުން ވެސް "ތަޢުޒީރު" ކުރެވޭނެ އިސްލާމީ ޝަރީޢަތުގައި އަދަބު ކަނޑައެޅިފައިވާ ކުށެކެވެ. މީގެ އިތުރުން ދިވެހިރާއްޖޭގެ ދީނީ އެއްބައިވަންތަކަން ޙިމާޔަތްކުރުމުގެ ޤާނޫނު (6/1994) "3"ގެ ދަށުން މުޖުތަމަޢުގައި ދެބަސްވުމާއި ފިތުނަ އުފެދޭ ފަދަ ދޮގުވާހަކަ ފެތުރުމަކީ މަނާކަމެކެވެ.
ޤާނޫނީ ގޮތުން މިކަމަށް ހަރުކަށި އަދި ހަރުދަނާ ފިޔަވަޅުތަކެއް ކަނޑައެޅިފައި ހުރި ނަމަވެސް، މިކަން ހުއްޓުވޭނީ ފަރުދީ ފެންވަރުގައި ތެދުވެރިކަމަށް އިސްކަންދީގެންނެވެ. ޤާނޫނުއަސާސީއާއި ޤާނޫނުތަކުގެ ބޭނުމަކީ ތެދުވެރި، އިންޞާފުވެރި މުޖުތަމަޢެއް ބިނާކުރުމެވެ. ދޮގާއި އޮޅުވައިލުމުން އެއްކިބާވެފައިވާ މުޖުތަމަޢެއް ބިނާކުރުމަކީ ކޮންމެ މުސްލިމެއްގެ ފަރުދީ ޒިންމާއެކެވެ. ތެދުވެރިކަމަކީ ހަމައެކަނި ރީތި ސިފައެއް ނޫނެވެ. އެއީ އަމާން މުޖުތަމަޢެއްގެ އަސާސީ އައްޑަނައެވެ. ޢަދުލު އިންސާފާއި ހަމަހަމަކަން ޤާއިމުވެ އޮތުމަށް ވެސް، ދޮގުހެދުމުގެ ނުބައިކަމުން އެ މުޖުތަމަޢެއް ސަލާމަތްވެ އޮންނަންޖެހެއެވެ. އޭރުން އެތަނެއްގައި އޮންނާނީ ހަމަޖެހުމާއި ލޯތްބާއި ކުލުނުގެ އިތުރުން އެއްބަޔަކު އަނެއްބަޔަކަށް އަޅާލާ އޯގާތެރި ރަޙުމުން ފުރިގެންވާ އޯގާތެރި މުޖުތަމަޢެކެވެ.
މި ބުނެވުނު އަސާސްތައް މަތީގައި ބިނާވެފައި މުޖުތަމަޢެއްގައި، ތިމާގެ މަސްލަޙަތެކޭ އެއްފަދައިން އަނެކާގެ މަސްލަޙަތަށް ވެސް އިޙްތިރާމްކުރާ ކުލުނުވެރި ބަދަހި އެކުވެރި ޖަމާޢަތެއް އޮންނާނެއެވެ. ﷲގެ ފުއްސެވުމާއި މަދަދު ލިބޭ ހެޔޮލަފާ ޖަމާޢަތެކެވެ. ﷲއާއި އެ އިލާހުގެ ރަސޫލާގެ އެންގެވުންތަކަށް ކިޔަމަންވުމުން ލިބޭނޭ ދެދުނިޔޭގެ ބާއްވެރިކަން ޙާޞިލުވެވޭނޭ މަތިވެރި އިސްލާމީ އަދި ބަދަހި ގުޅުންތަކުން ބަނދެވިފައިވާ އަފުރާދުންތަކެއްގެ މައްޗަށް ޤާއިމުވެފައިވާ ޖަމާޢަތެކެވެ. ﷲގެ ރުއްސެވުމާއި ފުއްސެވުމުގެ ރަޙުމަތުގެ ވާރޭ ވެހިވެހި އޮންނަ އުފާވެރި އަމާން މުޖުމަތަމަޢެކެވެ. ވީމާ އަހަރެމެން ކޮންމެ މީހަކީ ވެސް ދޮގުހެދުމުން ދުރުހެލިވެ ތެދުހަދާ ޙައްޤު ބަސްބުނާ މީހަކަށް ވަމާތޯއެވެ.