ވެރިކަމުގެ 5 އަހަރު - ވަޢުދާއި އިންތިޒާރުގެ ނިމުން
ކޮންމެ ފަސް އަހަރަކުން އެއްފަހަރު ދިވެހި ރައްޔިތުން އާ ވެރިއަކު ނުވަތަ ސަރުކާރެއް އިންތިޚާބުކުރަނީ ވަރަށް ފޮނި އުންމީދުތަކަކާއި، ފުއްދާނެކަމަށް ބުނާ ތަފާތު ވަޢުދުތަކެއްގެ މައްޗަށް ބިނާކޮށެވެ. ރައްޔިތުންގެ އަސާސީ ބޭނުންތައް ފުއްދައިދިނުމާއި، ދީނާއި ޤައުމުގެ މިނިވަންކަމާއި ރައްޔިތުންގެ ޙައްޤުތަކަށް ރައްކާތެރިކޮށްދޭނެކަމުގެ އުންމީދުގައެވެ. ނަމަވެސް، ދައުރު ނިމިގެންދާއިރު މި ވަޢުދުތައް ފުދިފައި ނުވުމަކީ ރައްޔިތުންގެ މެދުގައި ބޮޑެތި މާޔޫސްކަމާއި، ސިޔާސީ ނިޒާމަށް އޮންނަ އިތުބާރު ކުޑަވެގެންދާ ކަމެކެވެ. ވެރީންގެ އިތުބާރު ގެއްލި މާޔޫސްކުރުވާކަމެވެ.
މާޒީވި ގިނަ ވެރިކަމުގައި ކަން ހިނގާފައިވާނީ މިއާ އެއްގޮތަށްކަން ދަލީލުކޮށްދެނީ، ފާއިތު ތިން ވެރިކަމުގައި ވެސް އެއިން އެއްވެސް ވެރިއަކަށް ދެވަނަ ދައުރެއް ވެރިކަންކުރާކަށް ރައްޔިތުން ނުދިނުމެވެ. ކަންމިހެން އޮތްއިރު މިހާރު ހިނގަމުން މިދާ ވެރިކަމުގައި ތިއްބެވި ވެރީން ވެސް މިކަންކަމާމެދު ވިސްނުން ވަރަށް މުހިންމުކަމުގައި ދެކެމެވެ.
ކޮންމެ ބަޔަކު ވެސް ވެރިކަމަށް އަންނަނީ ވަރަށް ގިނަ ތަފާތު ވަޢުދުތަކާއެކު އެކަންކަން ރައްޔިތުންނަށް ކޮށްދޭނެކަމުގެ ޔަޤީންކަން ދެމުންނެވެ. ރައްޔިތުން ވޯޓުދީ އާ ސަރުކާރެއް ގެންނަނީ އެހެންވެގެންނެވެ. ކޮންމެ ފަސް އަހަރަކުން އެއްފަހަރު ރައްޔިތުން ގޮތް ނިންމާ އާ ސަރުކާރެއް ގެންނަނީ ކުރީ ސަރުކާރުން ކޮށްދިން ކަންކަމަށް ވުރެ ގިނަ ކަންކަން ކޮށްދޭނެކަމުގެ ފޮނި އުންމީދުގައެވެ. އެކަމަކު އުފެދޭ ސުވާލަކީ، ވީ ވަޢުދުތައް ފުއްދާހެއްޔެވެ.
ޤާނޫނީ ބަހަވީގޮތުން ޒިންމާދާރުކުރުވުން
ދިވެހިރާއްޖޭގެ ޖުމްހޫރިއްޔާގެ ޤާނޫނުއަސާސީގެ (1)ގެ 4 ވަނަ މާއްދާގައި ބަޔާންކުރާ ގޮތުގައި، ދައުލަތުގެ އެންމެހައި ބާރުތައް ފެށިގެން އަންނަނީ ރައްޔިތުންގެ ކިބައިންނެވެ. އަދި މި ބާރުތައް ދެމިއޮންނާނީ ރައްޔިތުންގެ ކިބައިގައެވެ. މިއީ ވެރީން ރައްޔިތުންނަށް ޖަވާބުދާރީވާންޖެހޭނެކަމުގެ އެންމެ ވަރުގަދަ އަސާސެވެ. ވެރިކަމުގެ ހުވައި ކުރައްވާއިރު، ރައީސުލްޖުމްހޫރިއްޔާ އިޤްރާރު ވަނީ ޤާނޫނުއަސާސީއާއި ޤާނޫނުތަކަށް އިޙްތިރާމުކޮށް، ރައްޔިތުންގެ ލާބައާއި މަންފާއަށް މަސައްކަތް ކުރުމަށެވެ.
މަޢުލޫމާތު ހޯދުމުގެ ޙައްޤާއި ހާމަކަން ބޮޑުވުން
ވަޢުދުތައް ނުފުއްދޭ ސަބަބުތައް ދެނެގަތުމަށްޓަކައި، މަޢުލޫމާތު ހޯދައި ލިބިގަތުމުގެ ޙައްޤުގެ ޤާނޫނު (1/2014) [5]އަކީ ރައްޔިތުންނަށް ލިބިދީފައިވާ މުހިންމު ހަތިޔާރެކެވެ. މި ޤާނޫނުގެ ދަށުން ދައުލަތުގެ އިދާރާތަކުން ކުރާ މަސައްކަތްތަކާއި، ބަޖެޓު ހޭދަވާ ގޮތުގެ މަޢުލޫމާތު ހޯދުމަކީ ރައްޔިތުންގެ ޙައްޤެކެވެ.
ވަޢުދުތައް ނުފުއްދި ދާއިރު، ރައްޔިތުންގެ އެންމެ ބޮޑު ޝަކުވާއަކީ ކަންކަން ހާމަކަން ބޮޑު ގޮތެއްގައި ނުހިނގުމާއި، ޖަވާބުދާރީވުން ކުޑަވުމެވެ.
ސިޔާސީ ޕާޓީތަކުގެ ޒިންމާ
ސިޔާސީ ޕާޓީގެ ޤާނޫނު (4/2013) [12]ގެ ދަށުން ކޮންމެ ޕާޓީއަކުންވެސް އިންތިޚާބަށް ކުރިމަތިލާއިރު މެނިފެސްޓޯއެއް ނުވަތަ ވަޢުދުތަކެއް އިޢުލާންކުރެއެވެ. ފަސް އަހަރު ނިމޭއިރު މިކަންކަން ފުރިހަމަނުވުމަކީ އިންތިޚާބުތަކާބެހޭ ޢާންމު ޤާނޫނު (11/2008) [10]ގެ ދަށުން ރައްޔިތުންނަށް ލިބިދޭ ވޯޓުލުމުގެ ޙައްޤު ބޭނުންކޮށްގެން، އާ ދައުރަކަށް ވެރިއަކު ހޮވާއިރު ރައްޔިތުން އެންމެ އިސްކަންދޭނެ އެއް ކަންތަކެވެ.
ވެރިކަމުގެ ފަސް އަހަރު ނިމޭއިރު ވަޢުދުތައް ނުފުއްދުމަކީ ހަމައެކަނި ސިޔާސީ މައްސަލައެއް ނޫނެވެ. އެއީ ޤާނޫނުއަސާސީއާއި ޤާނޫނުތަކުން ކަނޑައަޅާފައިވާ ޖަވާބުދާރީވުމުގެ އުސޫލުތަކާ ގުޅިފައިވާ ކަމެކެވެ. ރައްޔިތުންގެ ޝުޢޫރުތައް ބިނާވެފައިވަނީ މި އުސޫލުތައް ތަންފީޒުވާ މިންވަރެއްގެ މައްޗަށެވެ.
ވަޢުދު ނުފުއްދޭ ނަމަ، ރައްޔިތުންގެ ކިބައިގައި އޮތް ބާރުގެ ބޭނުންކޮށް، އިންތިޚާބެއްގެ ތެރެއިން ބަސްބުނުމުގެ ފުރުޞަތު ދިވެހި ޑިމޮކްރެސީގައި ވެސް ވަނީ ފަހިކޮށްދީފައެވެ. އެހެންކަމުން ރައްޔިތުންގެ ނިންމުން ނިންމަން ލިބޭ ފުރުޞަތުގައި ރައްޔިތުން ގޮތްނިންމާނެއެވެ. ވެރިކަން ހޯދަން ވީ ވަޢުދުތައް ފުއްދޭ ނަމަ، ދެވަނަ ދައުރެއް ހޯދަން ރައްޔިތުންގެ "ލޮލުގައި އިތުރަށް އަނދުންއަޅުވަން އުޅޭކަށް" ނުޖެހޭނެއެވެ.