ކަނޑުގެ ލޮނުގަނޑު އުފުލޭ މިންވަރު ބެލުމަށް ދުނިޔޭގެ ފެންވަރުގައި ބޭނުންކުރާ މައިގަނޑު އުސޫލެއްގައި ހުރި ކުށެއްގެ ސަބަބުން، ވޭތުވެދިޔަ އަހަރުތަކުގައި ހަދާފައިވާ އެތައް ސަތޭކަ ދިރާސާއަކުން ނެރުނު ނަތީޖާ ދިމާނުވާކަން އާ ދިރާސާއަކުން ދައްކައިފިއެވެ.
މި ގޯހުގެ ސަބަބުން، ކަނޑުގެ ލޮނުގަނޑު އުފުލޭ މިންވަރު ވަނީ އެވްރެޖްކޮށް 20 އާއި 30 ސެންޓިމީޓަރާ ދެމެދުގެ މިންވަރަކަށް ދަށްކޮށް އަންދާޒާކުރެވިފައެވެ.
އިއްޔެ "ނޭޗާ" މަޖައްލާގައި ޝާއިޢުކުރި މި ރިޕޯޓުގައިވާ ގޮތުން، 2009 އިން 2025 އާ ދެމެދު ޝާއިޢުކޮށްފައިވާ 385 ދިރާސާގެ ތެރެއިން ގާތްގަނޑަކަށް 99 އިންސައްތަ ދިރާސާގައި ކަނޑުގެ ލޮނުގަނޑުގެ އުސްމިން އަންދާޒާކޮށްފައިވަނީ ގޯސްކޮށެވެ. މީގެ ތެރޭގައި އދ. ގެ އިންޓަގަވަމެންޓަލް ޕެނަލް އޮން ކްލައިމެޓް ޗޭންޖް (އައިޕީސީސީ) އިން ބޭނުންކުރި 45 ދިރާސާއެއްވެސް ހިމެނެއެވެ.
ޖުލައި 15، 2021: މާލޭގެ އާޓިފިޝަލް ބީޗު ސަރަހައްދަށް އުދަ އަރައި ފެންބޮޑުވެފައި. -- ސަން ފޮޓޯ/ފަޔާޒް މޫސާ
ގަރުނެއްގެ ތަފާތު: ނުރައްކާ އޮތީ މާ ކައިރީގައި
މި ހޯދުންތަކުން ދައްކާ ގޮތުގައި، ކަނޑުގެ ލޮނުގަނޑު އުފުލޭ މިންވަރުގެ ނުރައްކާ ކުރިން ހީކުރި ވަރަށް ވުރެ ބޮޑެވެ. ކަނޑުގެ ލޮނުގަނޑު އެއް މީޓަރަށް އުފުލިއްޖެނަމަ، ގާތްގަނޑަކަށް 132 މިލިއަން މީހުން ދިރިއުޅޭ ސަރަހައްދުތައް ފެނުގެ އަޑިއަށް ދާނެ ކަމަށް ލަފާކުރެވެއެވެ.
މިއީ ކުރިން އަންދާޒާކުރި މިންވަރަށް ވުރެ 68 އިންސައްތަ އިތުރު އަދަދެކެވެ.
ޖަރުމަނުގެ ޕޮޓްސްޑަމް އިންސްޓިޓިއުޓް ފޯ ކްލައިމެޓް ރިސާޗްގެ ސައިންސްވެރިއެއް ކަމަށްވާ އެންޑާސް ލެވާމަން ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، "މި އަންދާޒާތަކުން މި އެނގެނީ އަހަރެމެން މިހާރު މިތިބީ ކުރިން ހީކުރި ވަރަށް ވުރެ މާ ބޮޑަށްވެސް މުސްތަޤުބަލުގެ ނުރައްކަލުގެ ތެރޭގައި" ކަމަށެވެ.
ކުށް ޖެހުނު ސަބަބު: "ޖިއޮއިޑް" މޮޑެލް
ނެދަލޭންޑްސްގެ ވަގެނިންގަން ޔުނިވާސިޓީގެ ދިރާސާވެރިން ކަމަށްވާ ކެތަރީނާ ސީގާ އާއި ފިލިޕް މިންޑަހޫޑް މި އޮޅުން ފާހަގަކުރީ ރަށްގިރުމާއި، ތޫފާނުގެ ރާޅުތަކާ ގުޅޭގޮތުން ހަދާފައިވާ އެތައް ސަތޭކަ ދިރާސާއެއް އަލުން ދިރާސާކުރުމަށްފަހުއެވެ.
ގދ. ތިނަދޫއަށް ކުރިން އުދަ އަރާފައި --
ދިރާސާވެރިން ބުނާ ގޮތުގައި ގިނަ ދިރާސާތަކުގައި ކަނޑުގެ ލޮނުގަނޑުގެ އުސްމިން ބެލުމަށް ބޭނުންކޮށްފައިވަނީ ސީދާ ކަނޑުން ނަގާފައިވާ މިންގަނޑުތަކުގެ ބަދަލުގައި "ޖިއޮއިޑް" ކިޔާ ޑިޖިޓަލް ބައްޓަމެކެވެ. މިއީ ބިމުގެ ދަމާބާރަށް ބިނާކޮށް ކަނޑުގެ ބައްޓަން ހުންނާނެ ގޮތް ދައްކައިދޭ ނަމޫނާއެކެވެ. ނަމަވެސް، މީގައި ކަނޑުގެ އޮއިވަރާއި، ވައިގެ ދެމުން، ދިޔަވަރުގެ ބަދަލުތައް އަދި ފެނުގެ ހޫނުމިން ފަދަ ކަންކަމަށް ރިއާޔަތެއް ނުކުރެއެވެ.
ސަރަހައްދީ ތަފާތުތައް
މި ދިރާސާއިން ދައްކާ ގޮތުގައި އެންމެ ބޮޑު ތަފާތެއް ފެންނަން އޮތީ ދެކުނު އިރުމަތީ އޭޝިއާ އާއި އިންޑޯ-ޕެސިފިކް ސަރަހައްދުގައެވެ. މި ސަރަހައްދުތަކުގައި ކަނޑުގެ ލޮނުގަނޑު އުފުލޭ މިންވަރު ހުރީ ކުރިން ހީކުރި ވަރަށް ވުރެ އެއް މީޓަރަށް ވުރެ ވެސް އުސްކޮށެވެ.
ނަމަވެސް، މެދުތެރޭ ކަނޑާއި އެންޓާކްޓިކާ ފަދަ ބައެއް މަދު ސަރަހައްދުތަކުގައި ކަނޑުގެ ލޮނުގަނޑު އުފުލޭ މިންވަރު ހުރީ ކުރިން ހީކުރި ވަރަށް ވުރެ ތަންކޮޅެއް ތިރިކޮށެވެ.
ކެލިފޯނިއާ ޔުނިވާސިޓީގެ ކޯސްޓަލް ޖިއޮލޮޖިސްޓް ޕެޓްރިކް ބާނާޑް ވިދާޅުވި ގޮތުގައި، މި އާ ހޯދުމުގެ ސަބަބުން ރަށްރަށުގެ ރައްކާތެރިކަމަށް ޕްލޭން ކުރާއިރު، ބޮޑެތި "އާންމު" ދިރާސާތަކަށް އެކަނި ބަރޯސާނުވެ، ޤައުމުގެ ފެންވަރުގައާއި ރަށު ފެންވަރުގައި ތަފްސީލީ މަޢުލޫމާތު ހޯދުމުގެ މުހިންމުކަން ވަނީ ހާމަވެފައެވެ.