މީގެ ދެ ދުވަހެއްގެ ކުރީން، އޮކްސްފަޑް ޑިކްޝަނަރީއެއް ތަރުޖަމާ ކުރަމުން ގެންދާ ވާހަކަ ޤައުމީ ޔުނިވާސިޓީގެ ޗާންސެލަރު ޑރ ޙަސަން ޙަމީދު ޓްވީޓް ކުރެއްވުމުން، އެ ޓްވީޓް ވައިރަލްވެ، ވަރަށް ގިނަ ބައެއްގެ ސަމާލުކަން އެ ކަމަށް ލިބިގެން ދިޔައެވެ. މި ކަމުން ދޭހަވަނީ، ވަރަށް ގިނަ ދިވެހީން މި ކަމަށް ޝައުޤުވެރިވާކަމެވެ.
އިނގިރޭސި ބަހުގެ މާނަ ހިމެނޭ ފޮތްތައް އަތުގެ ފަސް އިނގިލިން ގުނާލެވޭހާ މަދުން ނަމަވެސް ފެނެއެވެ. ނަމަވެސް އޮކްސްފަޑް ފަދަ ޑިކްޝަނަރީއެއް މީގެ ކުރިން ދިވެހިބަހުން ތަރުޖަމާކޮށް ނެރެފައެއް ނެތެވެ.
ހަމަ ޔަގީނުން ވެސް އިނގިރޭސިބަހުގެ ޑިކްޝަނަރީއެއް އޮތްގޮތަށް ދިވެހިބަހުން ތައްޔާރުކޮށްގެން ނެރުމަކީ ބުރަ އަދި ކަވި މަސައްކަތެކެވެ.
ޑިކްޝަނަރީއެއް ތަރުޖަމާ ކުރުމަށް ބޭނުންފުޅުވީ ކީއްވެ؟
ޑރ ޙަސަން ޙަމީދު ދެކިލައްވާ ގޮތުގައި ރާއްޖޭގެ ތަޢުލީމީ ނިޒާމުންނާއި ދައުލަތުގެ މުއައްސަސާތަކުން ދިވެހިބަހަށްދޭ ބޭއަހްމިއްޔަތުކަމުން، ދިވެހިބަސް ކުރިއެރުވުމަށް ބަޔަކު ހިތްވަރާ އެކު ނުނިކުމެއްޖެނަމަ، ދިވެހިބަސް، އަދި ދިވެހި ޤައުމިއްޔަތު ނެތިގެންދާނެއެވެ.
މި ވާހަކަ ރައީސް މައުމޫން ޢަބްދުލްޤައްޔޫމް "ފަތްތޫރަ"އިގެ އެއްވަނަ ނަންބަރުގައި ވެސް ވަނީ ވިދާޅުވެފައެވެ.
މީގެ އިތުރަށް ދިވެހިބަހުން ވާހަކަ ދައްކަން ނޭނގޭ ކުދީން ގިނަވަމުން ދިއުމަކީ އަދި، ދިވެހި ބަހާ ކުދީން ދުރުވުމަކީ، ކަންބޮޑުވާން ޖެހޭ ޤައުމީ މައްސަލައެއް ކަމަށް ލިޔުންތެރީންގެ ގުޅުމުން އެންމެ ފަހުން ބޭއްވި ބައްދަލުވުމެއްގައި ރައީސް ޞާލިޙް ވެސް ވަނީ ވިދާޅުވެފައެވެ.
"މިހާރު، ބައެއް ކުދީން ދިވެހި ބަސް ބޭނުންކުރަނީ އިނގިރޭސި ބަސް މެދުވެރިކޮށް. އެހެންކަމުން، އިނގިރޭސި–ދިވެހި ބަސްފޮތެއް އޮތުމަކީ ދިވެހިބަސް ކުރިއެރުވުމަށް ވަރަށް ބޭނުންތެރި ޤައުމީ ކަމެއް" އޮކްސްފަޑް ޑިކްޝަނަރީއެއް ތަރުޖަމާކުރުމަށް ނިންމެވި ސަބަބާއި ބެހޭ ގޮތުން "ސަން" އާ ވާހަކަދައްކަވަމުން ޑރ ޙަސަން ޙަމީދު ވިދާޅުވިއެވެ.
ޑރ ހަސަން ހަމީދު ތަރުޖަމާކުރައްވަމުންދާ އޮކްސްފަޑް ޑިކްޝަނަރީގެ "އޭ" އަކުރުގެ ރަދީފް ގަނޑުގެ ބައެއް---
ޙަސަން ވިދާޅުވި ގޮތުގައި ޑިކްޝަނަރީއެއް ތަރުޖަމާކޮށް ނެރުއްވުމުގެ ޚިޔާލު ކުރަމުންދާތާ ވަރަށް ގިނަ ދުވަސް ވެއްޖެއެވެ.
ޙަސަން ވަނީ "އޭ" އަކުރުގެ ރަދީފު ނިންމައި، މި ސާސްކަފުގެ ފުރަތަމަ ކޮޅު ރާއްޖޭގައި ނެރުނު "ދަރުމަ" މި މަޖައްލާގައި ޖަހާފައެވެ. އެއިރު މި މަޖައްލާގެ 3000 ކޮޕީ ވިކުނު ނަމަވެސް، "އޭ"ގެ ރަދީފު ޝާއިޢުކުރި ޢަދަދުގެ 5000 ކޮޕީ ވަނީ ވިކިފައެވެ.
"މި ކަމުން އަޅުގަނޑަށް ވިސްނުނީ މިފަދަ ފޮތަކީ ރައްޔިތުން ވަރަށް ބޮޑަށް ބޭނުންވާ ކަމެއްކަން. ކަމުގެ ކަވިކަމުންނާއި ބުރަކަމުން، އެހެން ފަރާތަކާ ގުޅިގެން މި ކަން ކުރަން ނިންމައި، އެތައް އަހަރެއް ވީއިރު ވެސް، އެދެވޭ ނަތީޖާއެއް ނުނެރުވުނު. ދެން އަޅުގަނޑު ޤަޞްދުކުރީ އަމިއްލައަށް މިކަން ކުރަން" ޑރ ޙަސަން ވިދާޅުވިއެވެ.
މަދު ބަޔަކު، ބައެއް އިނގިރޭސި ލަފުޒުތަކާ ގުޅޭ ދިވެހި ލަފުޒު ހިމެނޭ ދެ ފޮތެއް ވަރު ނެރެފައިވެއެވެ. ނަމަވެސް، ކިޔާގޮތާއި، ލަފުޒުގެ ބަވާތާއި އެކި މާނަތަކާއި ބޭނުންކުރާ ގޮތްތައް ހިމެނޭ ގޮތަށް އަދި މިހާތަނަށް ފޮތެއް ނެރެފައެއް ނުވެއެވެ.
"ގޫގްލް ޓްރާންސްލޭޓް ފަދަ ނިޒާމަކުން، މިފަދަ ފޮތެއް ތަރުޖަމާއެއް ނުކުރެވޭނެ. ކަމަކީ އެއަށް ވުރެ ވިސްނުން ބޭނުންވާ ކަމެއް" ޑރ ޙަސަން ވިދާޅުވިއެވެ.
ޑިކްޝަނަރީގެ އެންމެ އަކުރެއް ނިންމާލަން ކިހާ ދުވަހެއް؟
މި ސުވާލަށް ޖަވާބުދެއްވަމުން ޑރ ޙަސަން ވިދާޅުވެފައިވަނީ، މި ކަމަށް މީހަކު ހުސްވެގެން ދުވާލަކު އަށް ގަޑިއިރު މަސައްކަތް ކޮށްފިނަމަ، މައިގަނޑު އަކުރެއް ނިންމޭނީ ދެ މަހުން ކަމަށެވެ.
އިނގިރޭސި އެކި އަކުރުން ފެށޭ ލަފުޒުގެ ޢަދަދު ތަފާތު ވާނެކަން ފާހަގަކުރަމުން ޙަސަން ވިދާޅުވީ ދުވާލަކު އަށް ގަޑިއިރު ވަންދެން ޓައިޕު ކުރާނަމަ، އިނގިލިތަކަށް ގެއްލުން ލިބޭނެ އެހެންކަމުން އެ ކަމަށް ވެސް ބަލަންޖެހޭ ކަމަށެވެ.
ޓައިޕްކުރަން ދަތުމުގެ އިތުރަށް މިކަން ކުރާ މީހަކު އެތައް ކަމަކަށް ފާގަތިވާން ޖެހޭނެ ކަމަށެވެ.
ޑރ ޙަސަން ޙަމީދު ތަރުޖަމާކުރައްވަމުންދާ އޮކްސްފަޑް ޑިކްޝަނަރީގެ "އެލް" އަކުރުގެ ރަދީފް ގަނޑުގެ ބައެއް---
މީގެ އިތުރުން ދިވެހިބަސް ރަނގަޅަށް އެނގުމާއި އިނގިރޭސިބަހަށް ފާގަތިވާން ޖެހެއެވެ. އަދި، ލެކްސިކޮގްރާފީ ނުވަތަ ބަސްފޮތް ހެދުމުގެ ފަންނު ކޮންމެ ވެސް ވަރަކަށް އެނގެން ޖެހެއެވެ. ލިންގްއިސްޓިކްސް ނުވަތަ ބަހަވީ ޢިލްމުވެސް އެނގެން ޖެހޭއިރު، ކޮމްޕިއުޓިން ވެސް އެނގެން ޖެހެއެވެ.
ކަމުގެ ބާވަތުން މި ކަމަކީ ކަވި ކަމެއްކަމުން، ތިމާގެ ޠަބީޢަތުގައި، ސާބިތުކަމާއި ފޫހިކަމެއް ނެތި ކަމެއްގައި ޤަރާރުވެ ހުރުމުގެ ސިފަ ހުންނަ ޖެހޭއިރު، ވިސްނުން ތޫނުކޮށް ހިފަހައްޓައި ހުޝިޔާރު ކަމާ އެކު މަސައްކަތް ކުރަންޖެހެއެވެ.
އޮކްސްފަޑް ޑިކްޝަނަރީގެ ދެބައިކުޅަ އެއްބައި ތަރުޖަމާކޮށް ނިމިފައިވާއިރު، ޙަސަން ޙަމީދުގެ އުއްމީދަކީ ފުރަތަމަ ބައި އަވަހަށް ޝާއިޢުކޮށް ފޮތެއްގެ ގޮތުގައި ނެރުމެވެ. މި ކަމުގައި ތިން ބޭނުމެއް އެބައޮތް ކަމަށް އޭނާ ވަނީ ފާހަގަކުރައްވާފައެވެ
އެއް ކަމަކީ، ބޭނުންވާ ފަރާތްތަކަށް އަވަހަށް އެ ލިބޭ ގޮތް ހެދުމެވެ. ދެވަނަ ބޭނުމަކީ، ފޮތެއް 1000 ޞަފުޙާއަށް ވުރެ އިތުރުނަމަ، އެ ފޮތުގެ ބުރަކަށި ހަން ނުޖަހާނަމަ، ފަސޭހައިން ބިންދައިގެން ދާނެއެވެ. އެހެންކަމުން މާ ބޮޑަށް ގަނޑު ގިނަވެއްޖެނަމަ ފޮތެއް، އެއް ފޮތެއްގެ ގޮތުގައި ނުނެރެވޭނެއެވެ.
ތިންވަނަ ބޭނުމަކީ އެއްވެސް ކަމެއް މެދުވެރިވެގެން ދެވަނަ ބައި ނުނިމިއްޖެ ނަމަ، މި ބޮޑު މަސައްކަތް ބޭކާރުވިޔަ ނުދިނުމެވެ. ޙަސަން ވިދާޅުވީ އޭރުން، މިކަން ކުރަން އެހެން ފަރާތަކުން ފަށާނަމަ، ވަރަށް ފަސޭހަ ވެގެންދާނޭ ކަމަށެވެ،
އޮކްސްފަޑް ޑިކްޝަނަރީ ތަރުޖަމާކޮށް ނެރުމަށް ފަހު ދެން ކޮން މަސައްކަތެއް؟
ޙަސަން ވިދާޅުވީ ޑިކްޝަނަރީގެ ދެވަނަ ބައި ނިންމާލެވިއްޖެ ނަމަ، އޭނާގެ އަތުގައި އިނގިރޭސި ހުރިހާ ލަފުޒަކާއި އޭގެ މާނަ އޮންނާނޭ ކަމަށާއި އެއަށް ފަހު ދެން ޤަޞްދު ކުރަނީ، ދިވެހި ބަސްފޮތް އެއްކޮށް ކިޔައި، އޭގައި ހިމެނޭ ހުރިހާ ލަފުޒެއް، އިނގިރޭސި ލަފުޒުތަކާ ގުޅޭ ތަނުގައި ލިޔަން ކަމަށެވެ.
"އެއިރުން ބޯދާ އަދި ނާދިރު ދިވެހި ލަފުޒުތައް ހިމެނި، ބަސްފޮތް ވަރަށް ފުރިހަމަ ވާނެ. މިހާރު ނިންމާފައިވާ ބައިގައި ވެސް، މުހިއްމު އިނގިރޭސި ލަފުޒުތަކަށް ދިވެހި ލަފުޒެއް ނެތް ނަމަ، ޢަރަބި، އުރުދޫ، ސިންގަޅަ ފަދަ ބަސްތަކުގައި ބޭނުންކުރާ ލަފުޒު ހިމަނާފައިވާނެ" ހަސަން ވިދާޅުވިއެވެ.
އޭނާގެ އުއްމީދަކީ، މި ފޮތް މުޅީން ނިމުމުން ޝާއިޢުކުރުމެވެ. އަދި، އިންޓަނެޓް މެދުވެރިކޮށް މީހުންނަށް ފެންނާނެ ގޮތް ހެދުމެވެ.
ނަމަވެސް، އޭނާ ޤަބޫލުކުރައްވާގޮތުގައި ބަސް ދަސްކުރުމަށް އެންމެ މުހިއްމީ، ކަރުދާހުގައި ޗާޕުކޮށްފައި ހުންނަ ގަނޑެވެ. އެހެންކަމުން ދެމެހެއްޓެވި އެއްޗެއްގެ ގޮތުގައި، ބޭއްވުމަށާއި އަދި ކުރިއަށް އޮތް ޖީލުތަކަށް ފޮތް ފެންނަން އޮންނާނީ ޗާޕުކުރުމުން ކަމަށްވާތީވެ ޑިކްޝަނަރީ ޕްރިންޓްކޮށް ފޮތެއްގެ ސިފައިގައި ނެރޭނޭ ކަމަށެވެ.
ފުރަތަމަ ބައި ވިއްކަން ޤަޞްދުކުރައްވަނީ ކިހާ ވަރަކަށް؟
ޙަސަންގެ ވިސްނުން ހުރީ ޗާޕުކުރަންދާ ޚަރަދު ލިބޭފަދަ އަގަކަށް، މަސައްކަތުގެ އަގު ނުހިމެނޭ ގޮތަށް ފޮތް ވިއްކުމަށެވެ. މި ފަދަ މަސައްކަތަކީ ފައިސާއިން އަގު ކުރޭވޭ ވަރަށް ވުރެ، ބުރަ ބޮޑު މަސައްކަތެއް ކަމަށް އޭނާ ޤަބޫލުކުރައްވައެވެ.
"އަގަށް މިކަން ކުރާނަމަ، އަޅުގަނޑު 1000 ރުފިޔާއަށް ވެސް ޑިކްޝަނަރީގެ އެންމެ ޞަފުޙާ އެއްވެސް ތަރުޖަމާއެއް ނުކޮށްދޭނަން" އޭނާގެ ހިތުގައި އޮތްގޮތް ސާފުކޮށް ބުނެދިނެވެ.
މިއީ ހަމަ ގައިމުވެސް ޤައުމީ ގޮތުން މުހިއްމު ކަމެކެވެ. ޑރ ޙަސަން ހަމީދު ދެކެވަޑައިގަންނަވާ ގޮތުގައި މި މަސައްކަތުގެ ޙަޤީޤީ ބަދަލަކީ، ދިވެހި ބަހަށް ލިބެމުންދާނޭ ކުރިއެރުމާއި ރޯޝަންކަމެވެ. ދިވެހި ޤައުމިއްޔަތާއި ބަސް ބޭނުން ކުރުމަށް އަންނާނޭ ފާގަތިކަމެވެ. އަދި، މުސްތަޤްބަލްގެ ޖީލްތަކަށް ދިވެހި ބަސް ފޯރުކޮށްދިނުމަށް، މަޝްހޫރު އެދުރުންގެ ފަހަތުން ފިޔަވަޅެއް އެޅުނުކަމުގެ މަތިވެރި މަޢުނަވީ ހިތްހަމަޖެހުމެއް ވެސް މެއެވެ.